Trong suốt cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ và Israel với Iran, thị trường trái phiếu châu Âu đã trải qua biến động mạnh, với lợi suất trái phiếu chính phủ tăng vọt và trực tiếp đẩy chi phí vay mượn của nhiều quốc gia lên cao. Sự thay đổi này đang âm thầm làm trầm trọng thêm tình hình tài chính công vốn đã mong manh của châu lục, đặc biệt là trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế chậm lại đáng kể và những ảnh hưởng kéo dài của các biện pháp hỗ trợ tài chính hậu đại dịch. Ngay cả khi có dấu hiệu ngừng bắn, những lo ngại của thị trường về giá năng lượng vẫn ở mức cao đã ngăn cản lợi suất trái phiếu giảm xuống, dẫn đến gánh nặng lãi suất lớn cho các chính phủ.

Mặc dù thị trường chứng khoán đã phục hồi mạnh mẽ nhờ kỳ vọng chiến tranh sẽ sớm kết thúc, các nhà phân tích nhìn chung chỉ ra rằng thiệt hại về cơ sở hạ tầng ở khu vực Vịnh dẫn đến nguồn cung năng lượng khan hiếm và giá dầu khí duy trì ở mức cao sẽ tiếp tục gây áp lực lên hiệu suất của thị trường trái phiếu. Max Kitson, chiến lược gia về lãi suất châu Âu tại Barclays, thẳng thắn tuyên bố rằng lợi suất tăng cao cực kỳ bất lợi cho tài chính công của châu Âu, chắc chắn sẽ dẫn đến áp lực trả lãi cao hơn. Phân tích sau đây sẽ trình bày chi tiết hiện tượng này đang dần dần làm xói mòn không gian tài chính của các chính phủ châu Âu từ nhiều khía cạnh khác nhau.

Áp lực thực sự của năng suất cao kéo dài

Ngay cả sau khi thỏa thuận ngừng bắn đạt được giữa Mỹ và Iran, lợi suất trái phiếu tại các nền kinh tế lớn của châu Âu vẫn cao hơn nhiều so với mức trước xung đột. Nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này là kỳ vọng rộng rãi trong giới giao dịch rằng giá năng lượng tăng cao sẽ buộc Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ngân hàng Anh phải tăng lãi suất trong năm nay để chống lại áp lực lạm phát tiềm tàng.

Tuần này, Anh đã đấu giá thành công trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm với mức lợi suất kỷ lục, đạt 4,916%, mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Các tính toán cho thấy cuộc đấu giá trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Pháp hồi đầu tháng này cũng chứng kiến lợi suất tăng lên 3,73%, mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng Euro năm 2011. Lợi suất tại các quốc gia chủ chốt như Đức cũng tăng đáng kể, tạo ra bóng đen của sự biến động cao trên toàn thị trường trái phiếu châu Âu. Sự gia tăng lợi suất này không chỉ phản ánh việc đánh giá lại kỳ vọng lạm phát của thị trường mà còn trực tiếp làm tăng chi phí phát hành nợ chính phủ trong tương lai.

Chi phí lãi suất cao làm tiêu hao nguồn lực tài chính.

Sự kết hợp giữa chi tiêu tài chính khổng lồ trong thời kỳ đại dịch và những thay đổi sau đó trong môi trường lãi suất đã đẩy chi phí trả nợ của bốn nền kinh tế lớn nhất châu Âu lên mức cao hoặc tiếp tục tăng. Gánh nặng này đang trở thành một "kẻ giết người thầm lặng" ngày càng nổi bật trong ngân sách quốc gia.

Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách (OBR) của Anh dự báo rằng khoản thanh toán lãi nợ ròng có thể đạt khoảng 109 tỷ bảng Anh (khoảng 148 tỷ đô la Mỹ) trong năm tài chính 2026/27, vượt xa ngân sách quốc phòng khoảng 66 tỷ bảng Anh. Điều này chủ yếu là do tỷ lệ nợ liên kết với lạm phát cao và lãi suất nói chung cao ở Anh. Chi phí trả lãi nợ của Pháp trong năm nay ước tính khoảng 59 tỷ euro (khoảng 70 tỷ đô la Mỹ), trong khi của Đức là khoảng 30 tỷ euro.

Tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế S&P Global Ratings chỉ ra rằng ngay cả trước khi xung đột nổ ra, chi phí lãi suất của Ý đã được dự báo sẽ đạt 9% tổng thu ngân sách vào năm 2028. Tại Pháp, do thiếu sự đồng thuận về chính sách tài khóa, chi phí lãi suất có thể tăng lên hơn 5% tổng thu ngân sách. Những con số này cho thấy rõ ràng rằng các khoản thanh toán lãi suất đang lấn át các nguồn lực ngân sách ban đầu được phân bổ cho các dịch vụ công cộng, cơ sở hạ tầng hoặc phúc lợi xã hội, khiến các chính phủ ngày càng khó đối phó với áp lực suy thoái kinh tế.

Nhu cầu tái cấp vốn khổng lồ làm gia tăng rủi ro thị trường.

Các cơ quan quản lý nợ của châu Âu phải tiếp tục tài trợ cho khoản nợ của mình thông qua thị trường trái phiếu để thay thế các khoản nợ đến hạn. Khi lợi suất vẫn ở mức cao, tác động của quá trình tái cấp vốn sẽ dần dần trở nên rõ rệt, và mặc dù quá trình này diễn ra tương đối chậm, nhưng hiệu quả tích lũy của nó không nên bị đánh giá thấp.

Dữ liệu từ S&P Global Ratings cho thấy Ý sẽ cần tái cơ cấu nợ tương đương 17% GDP vào năm 2026, so với 12% của Pháp và 7% của cả Anh và Đức. Andrew Kenningham, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Âu tại Capital Economics, cho biết tình hình thực sự đáng lo ngại, và mức độ nghiêm trọng của nó phụ thuộc phần lớn vào diễn biến giá năng lượng trong tương lai và mức độ các biện pháp hỗ trợ tài chính mà chính phủ thực hiện để bảo vệ nền kinh tế của họ khỏi những cú sốc giá năng lượng cao.

Điều đáng chú ý là các quốc gia như Ý, Tây Ban Nha và Hy Lạp, những nước từng trải qua khủng hoảng nợ, đã giảm đáng kể thâm hụt ngân sách trong những năm gần đây, qua đó làm giảm rủi ro chủ quyền. Trong cuộc xung đột này, lợi suất trái phiếu ở ba quốc gia này thậm chí còn thấp hơn mức đỉnh điểm vào năm 2022 hoặc 2023, cho thấy thị trường tương đối chấp nhận khả năng phục hồi tài chính của các quốc gia này. Tuy nhiên, đối với toàn châu Âu, áp lực tái cấp vốn liên tục vẫn tiềm ẩn rủi ro tài chính dài hạn.

Trái phiếu liên kết với lạm phát làm tăng độ nhạy cảm với lãi suất.

Trong số các nền kinh tế lớn của châu Âu, Anh là quốc gia có mức độ tiếp xúc với trái phiếu liên kết với lạm phát cao nhất, chiếm khoảng 24% tổng lượng trái phiếu nắm giữ. Lãi suất của các trái phiếu này thường tăng theo lạm phát, khiến chúng trở nên đặc biệt tốn kém trong bối cảnh áp lực lạm phát gia tăng.

Các loại trái phiếu này ở Anh đã chứng tỏ là rất tốn kém trong thời kỳ lạm phát tăng cao sau đại dịch. Theo Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách, lãi suất nợ ròng tính theo tỷ lệ phần trăm GDP đã tăng mạnh từ 1,7% trong năm tài chính 2019-20 lên 4,4% trong năm tài chính 2022-23. Mặc dù các nhà phân tích thường không kỳ vọng lạm phát sẽ quay trở lại mức hai chữ số, nhưng văn phòng này ước tính rằng cứ mỗi điểm phần trăm tăng lên trong tỷ lệ lạm phát, chi phí lãi suất nợ sẽ tăng khoảng 7 tỷ bảng Anh trong năm nay, làm xói mòn nghiêm trọng khoản "đệm" 24 tỷ bảng Anh còn lại của Bộ trưởng Tài chính Reeves theo các quy tắc tài chính.

Hiệu ứng con dao hai lưỡi của việc rút ngắn thời hạn đáo hạn trái phiếu

Trong những năm gần đây, các nền kinh tế phát triển nhìn chung có xu hướng rút ngắn thời hạn đáo hạn trung bình của các khoản vay chính phủ để tận dụng lãi suất tương đối thấp của trái phiếu ngắn hạn. Mặc dù chiến lược này giúp kiểm soát chi phí lãi suất trong môi trường lãi suất thấp, nhưng nó cũng tạo ra những rủi ro mới.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trong báo cáo Giám sát Tài chính mới nhất, đã cảnh báo rõ ràng rằng khi nợ tập trung vào các kỳ hạn ngắn hơn, các chính phủ phải tái cấp vốn thường xuyên hơn, làm tăng đáng kể tính dễ tổn thương của họ trước những thay đổi đột ngột về điều kiện thị trường hoặc tâm lý nhà đầu tư. Mặc dù chiến lược "rút ngắn" này có thể tạm thời giảm bớt áp lực, nhưng nó làm tăng đáng kể tính dễ tổn thương của hệ thống tài chính trước các cú sốc bên ngoài, đặc biệt là trong bối cảnh giá năng lượng hiện nay đang rất bất ổn.

Kết luận: Một lời cảnh báo sâu sắc từ cuộc khủng hoảng năng lượng và chu kỳ nợ.

Cú sốc giá năng lượng do xung đột ở Iran gây ra đang tác động sâu sắc đến tài chính công của các nước châu Âu thông qua việc tăng lãi suất trái phiếu. Chi phí vay cao, áp lực tái cấp vốn và sự nhạy cảm với lạm phát đan xen nhau, tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm tiềm tàng. Nếu tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng không được giải quyết nhanh chóng, các chính phủ châu Âu sẽ phải đối mặt với một thử thách tài chính nghiêm trọng hơn nữa: một mặt, họ cần phải đối phó với tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại, mặt khác, họ phải gánh chịu gánh nặng lãi suất nợ ngày càng tăng.

Tình hình này nhắc nhở chúng ta rằng tác động của các xung đột địa chính trị thường vượt ra ngoài chiến trường, ảnh hưởng sâu rộng đến hệ thống tài chính toàn cầu. Các quốc gia châu Âu đang phải đối mặt với sự cân bằng khó khăn giữa tính bền vững tài chính và các biện pháp hỗ trợ kinh tế, và kỳ vọng của thị trường về giá năng lượng và chính sách của ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục chi phối hướng đi tương lai của thị trường trái phiếu. Chỉ khi nguồn cung năng lượng ổn định và áp lực lạm phát thực sự giảm bớt, áp lực lên tài chính công của châu Âu mới có thể được giảm thiểu dần dần.

Hơn nữa, cuộc xung đột ở Iran, do giá năng lượng tăng mạnh, dự kiến sẽ có tác động tiêu cực đáng kể đến đồng euro. Là nhà nhập khẩu năng lượng chính của châu Âu, khu vực đồng euro đang đối mặt với sự suy giảm nghiêm trọng về thương mại: giá dầu và khí đốt tăng vọt đã đẩy kỳ vọng lạm phát chung lên cao, dẫn đến sự thay đổi trong đường lối chính sách của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB). Ban đầu, thị trường dự đoán rằng ECB có thể giữ nguyên lãi suất hoặc duy trì chính sách nới lỏng vừa phải trong năm 2026, nhưng sau khi cuộc xung đột gây ra lo ngại về lạm phát đình trệ, các nhà đầu tư đã nhanh chóng điều chỉnh lại dự báo, kỳ vọng sẽ có hai hoặc nhiều đợt tăng lãi suất trong suốt năm. Sự thay đổi này đã thu hẹp chênh lệch lãi suất giữa đồng euro và đồng đô la, đồng thời đẩy lợi suất trái phiếu khu vực đồng euro lên cao, làm giảm hơn nữa sức hấp dẫn của đồng euro.

Hơn nữa, cuộc xung đột đã làm trầm trọng thêm nguy cơ suy giảm tăng trưởng kinh tế khu vực đồng euro. Chi phí năng lượng tăng cao không chỉ làm giảm tiêu dùng hộ gia đình và đầu tư kinh doanh mà còn làm gia tăng áp lực lên tài chính công thông qua chi phí vay cao hơn, dẫn đến áp lực liên tục lên đồng euro trên thị trường ngoại hối. Ngay cả khi có thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, sự phục hồi chậm chạp của nguồn cung năng lượng vẫn tiếp tục gây áp lực giảm giá lên đồng euro, với tỷ giá hối đoái euro-đô la giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều tháng trong suốt cuộc xung đột, và tỷ giá hối đoái theo trọng số thương mại cũng giảm. Tác động này phản ánh điểm yếu về cấu trúc của đồng euro với tư cách là một đồng tiền nhạy cảm với năng lượng, khiến nó dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc bên ngoài trong bối cảnh bất ổn địa chính trị.

Nhìn chung, xung đột Iran đã củng cố vị thế trú ẩn an toàn và thống trị của đồng đô la Mỹ trong ngắn hạn, trong khi đồng euro bị đặt vào thế phòng thủ do cú sốc lạm phát đình trệ, dẫn đến sự biến động tỷ giá hối đoái gia tăng đáng kể. Nếu hậu quả của xung đột kéo dài, sự phục hồi của đồng euro sẽ phụ thuộc vào tốc độ giảm giá năng lượng và khả năng cân bằng chính sách của Ngân hàng Trung ương châu Âu.

Vào lúc 14:25 giờ Bắc Kinh, tỷ giá hối đoái giữa đồng euro và đô la Mỹ là 1,1798/99.