Hôm thứ Tư (22 tháng 4), thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran ở Trung Đông đã được gia hạn. Mặc dù trước đó Tổng thống Mỹ Trump nhiều lần tuyên bố rằng việc gia hạn là "rất khó xảy ra" và đe dọa sẽ có hành động quân sự mạnh hơn nếu không đạt được thỏa thuận, ông bất ngờ tuyên bố trên TruthSocial hôm qua rằng thỏa thuận ngừng bắn sẽ được gia hạn vô thời hạn theo yêu cầu của các nhà trung gian hòa giải Pakistan cho đến khi các nhà lãnh đạo Iran đệ trình một "đề xuất thống nhất" và các cuộc đàm phán hoàn tất. Đồng thời, ông đã chỉ thị rõ ràng cho quân đội Mỹ duy trì việc phong tỏa hải quân các cảng của Iran và luôn "sẵn sàng và có khả năng" hành động ở các khu vực khác. Ông Trump cho rằng động thái này là do "sự chia rẽ nghiêm trọng" trong chính phủ Iran, lập luận rằng cần thời gian để hình thành một lập trường thống nhất.



Tuyên bố của Trump

Ông Trump nhấn mạnh rằng việc gia hạn là để tạo không gian ngoại giao, nói rằng đó là theo yêu cầu của Thủ tướng Pakistan Sheikh Baz Sharif và Thống chế Asim Munir, với mục đích khiến Iran đề xuất chấm dứt chiến tranh. Ông cũng nhắc lại rằng Hoa Kỳ sẽ không giảm bớt áp lực, rằng lệnh phong tỏa sẽ tiếp tục được sử dụng như một đòn bẩy, và tuyên bố, "Iran không có lựa chọn nào khác. Chúng ta đã phá hủy hải quân, không quân và một phần giới lãnh đạo của họ, và cuối cùng sẽ đạt được một thỏa thuận lớn."

Ông Trump cũng chỉ ra rằng chính phủ Iran đang "chia rẽ sâu sắc", điều này tạo cơ sở cho việc gia hạn, đồng thời nhấn mạnh trên mạng xã hội và các tuyên bố liên quan rằng Hoa Kỳ đang ở vị thế đàm phán mạnh mẽ và sẽ không vội vàng ký một "thỏa thuận tồi". Tuyên bố này được xem là nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm duy trì lập trường mạnh mẽ trong khi tránh việc xung đột leo thang ngay lập tức.

Tuyên bố của Iran

Phản ứng của Iran rõ ràng là tiêu cực và hoài nghi. Đáp lại tuyên bố của Trump về việc gia hạn lệnh ngừng bắn, đài truyền hình nhà nước Iran nhanh chóng tuyên bố vào rạng sáng ngày 22 tháng 4 rằng "Iran đã trở thành kẻ chiến thắng trên chiến trường". Iran nhấn mạnh rằng việc kiểm soát eo biển Hormuz là một "con bài mặc cả cực kỳ có giá trị" mà họ đã giành được trong cuộc chiến, và ngay cả với thỏa thuận ngừng bắn đã được ký kết, "cuộc chiến vẫn chưa kết thúc". Iran chỉ ra rằng họ không yêu cầu gia hạn lệnh ngừng bắn, mà coi đó là biểu hiện của sự thỏa hiệp ép buộc từ phía Hoa Kỳ.

Các quan chức Iran, trong đó có Mahdi Mohammadi, cố vấn cấp cao của Chủ tịch Quốc hội Iran, trước đó đã tuyên bố rằng thông báo của Trump là "vô nghĩa" và chỉ là "một chiến thuật để câu giờ cho một cuộc tấn công bất ngờ". Các phương tiện truyền thông liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran nhắc lại rằng Iran sẽ phá vỡ lệnh phong tỏa của Mỹ bằng vũ lực, và các cuộc đàm phán chỉ có thể tiếp tục nếu Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa. Hiện tại, Iran chưa chính thức xác nhận việc chấp nhận gia hạn, một số quan chức coi đó là chiến thuật trì hoãn của Mỹ. Iran thậm chí đã tổ chức các cuộc duyệt binh và lễ ăn mừng chiến thắng để thể hiện lập trường cứng rắn của mình. Ngay cả sau khi việc gia hạn được công bố, các cuộc tấn công vào tàu chở hàng vẫn tiếp diễn ở eo biển Hormuz, càng làm nổi bật sự mong manh của tình hình.

Tổng thư ký Liên hợp quốc Guterres hoan nghênh động thái này, gọi đó là "một bước quan trọng hướng tới giảm leo thang căng thẳng", trong khi Israel, với tư cách là đồng minh của Mỹ, vẫn giữ thái độ thận trọng. Tình hình ở eo biển Hormuz vẫn rất bất ổn, với hoạt động vận chuyển thương mại bị cản trở và rủi ro về nguồn cung năng lượng vẫn còn hiện hữu. Những tuyên bố về chiến thắng của cả hai bên càng làm gia tăng sự hoài nghi của thị trường về tính ổn định của thỏa thuận.

Hiệu suất tài sản

Phản ứng của thị trường đối với việc gia hạn lệnh ngừng bắn khá trái chiều, với sự thận trọng và biến động chiếm ưu thế. Sau thông báo gia hạn, chỉ số chứng khoán tương lai của Mỹ đã phục hồi nhẹ, bù đắp một phần tổn thất của ngày hôm qua; chỉ số chứng khoán tương lai của châu Âu mở cửa với kỳ vọng giá sẽ giảm nhẹ, trong khi thị trường châu Á vẫn tương đối yếu do những lo ngại dai dẳng về cuộc xung đột.

Mặc dù rủi ro gia tăng, giá năng lượng phản ứng tương đối nhẹ nhàng trước việc gia hạn lệnh ngừng bắn. Các báo cáo cho thấy Iran không yêu cầu gia hạn, và các cuộc tấn công vẫn được dự đoán sẽ xảy ra ở eo biển Hormuz ngay cả sau khi gia hạn, làm gia tăng thêm sự bất ổn trên thị trường. Giá dầu thô của Mỹ, vốn đã tăng hơn 5% trong thời điểm đỉnh điểm của cuộc xung đột, đã chạm mức kháng cự kỹ thuật quan trọng trong thời gian ngắn, nhưng đã giảm mạnh sáng nay sau khi có thông báo gia hạn. Hiện tại, dầu thô WTI đang dao động quanh mức 89-91 đô la/thùng (giá thực tế có thể biến động nhẹ), trong khi dầu thô Brent dao động giữa 97 và 100 đô la. Tình trạng nguồn cung khan hiếm đã được bù đắp một phần bởi nhu cầu toàn cầu giảm – giá dầu cao đã bắt đầu làm giảm tiêu thụ, hạn chế việc giá tăng thêm.

Xét về mặt kỹ thuật, mức giá hiện tại đang gần với mức thoái lui Fibonacci quan trọng đối với biến động giá dầu trong năm nay (ví dụ, khu vực quanh mức 94 đô la đã được sử dụng làm điểm tham chiếu cho mức thoái lui 38,2%). Mức này có thể là một bước ngoặt quan trọng giữa giai đoạn tích lũy và tiếp tục tăng giá dầu. Nếu giá dầu vượt qua mức này, 100 đô la dự kiến sẽ trở thành mức kháng cự tâm lý mạnh, và thậm chí có thể kiểm tra các mức cao hơn. Tuy nhiên, nhìn chung, sự biến động giá dầu có khả năng sẽ tiếp tục, và giá dầu sẽ vẫn cao hơn đáng kể so với mức trước xung đột. Tuy nhiên, do giá dầu cao có thể đẩy nhanh sự sụt giảm nhu cầu, nên tiềm năng tăng giá hơn nữa là tương đối hạn chế. Thị trường dường như đang trải qua sự biến động đáng kể, với sự lạc quan thận trọng ban đầu về việc kéo dài lệnh phong tỏa, nhưng việc tiếp tục phong tỏa và nguy cơ các cuộc tấn công tiềm tàng đã nhanh chóng kéo giảm những lợi nhuận đạt được.

Những diễn biến gần đây củng cố quan điểm này: do giá dầu duy trì ở mức cao, các nhà máy lọc dầu châu Âu đã bắt đầu giảm sản lượng chế biến, thậm chí một số nhà máy còn chịu lỗ. Các nhà máy lọc dầu châu Âu phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ người mua châu Á đối với dầu thô, dẫn đến chi phí tăng cao trong khi giá sản phẩm lọc dầu vẫn ở mức cao nhưng lợi nhuận bị thu hẹp. Một số nhà phân tích chỉ ra rằng nếu áp lực về biên lợi nhuận tiếp tục kéo dài, tỷ lệ sử dụng công suất của các nhà máy lọc dầu châu Âu có thể giảm hàng trăm nghìn thùng mỗi ngày, điều này sẽ giúp giảm bớt phần nào tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhưng cũng làm trầm trọng thêm nguy cơ thiếu hụt năng lượng ở châu Âu, bao gồm cả khả năng hủy chuyến bay và hạn chế sản xuất công nghiệp.

Do đó, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 2 năm đã tăng nhẹ lên khoảng 3,80% vào hôm qua. Sự thay đổi này là do các dữ liệu như doanh số bán lẻ cho thấy khả năng phục hồi kinh tế mạnh mẽ, và kỳ vọng lạm phát gia tăng do giá năng lượng, điều này đã làm giảm nhu cầu cắt giảm lãi suất đáng kể trong ngắn hạn.

Trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột Iran, đồng đô la Mỹ mạnh lên, được hỗ trợ bởi nhu cầu trú ẩn an toàn và kỳ vọng lạm phát gia tăng do giá năng lượng tăng. Tuy nhiên, đà tăng của nó đã suy yếu đáng kể sau khi tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn, trở lại gần mức trước xung đột. Đồng euro đã phục hồi so với đô la sau khi chạm mức kháng cự kỹ thuật quan trọng, giữ cho cặp tỷ giá này nằm trong xu hướng tăng chung kể từ khi ông Trump nhậm chức, phản ánh những lo ngại về tăng trưởng kinh tế châu Âu và sự dễ bị tổn thương về năng lượng. Là một nước nhập khẩu năng lượng ròng, khu vực đồng euro nhạy cảm hơn với những gián đoạn ở eo biển Hormuz, gây áp lực lên đồng euro nhưng đã ổn định phần nào nhờ tiến triển ngoại giao. Tỷ giá hối đoái đô la/yen dao động dưới mức 160, với ít dư địa cho sự tăng giá thêm của đô la do nguy cơ can thiệp từ Ngân hàng Nhật Bản. Giá dầu cao cũng gây thêm áp lực lên đồng yên, vì Nhật Bản phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu năng lượng.

Bình luận thị trường

Các nhà phân tích đã đưa ra cách giải thích thực tế về việc gia hạn lệnh ngừng bắn, nhìn chung tin rằng nó mang lại khoảng thời gian quý giá để đàm phán. Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh rằng sự bất ổn vẫn chưa kết thúc và rủi ro địa chính trị có thể tái diễn bất cứ lúc nào. Cả hai bên đều tuyên bố "chiến thắng", với việc ông Trump nhấn mạnh rằng Mỹ đã đạt được các mục tiêu quân sự và duy trì được đòn bẩy trong cuộc phong tỏa, trong khi Iran lớn tiếng tuyên bố việc kiểm soát eo biển Hormuz là "con bài mặc cả quý giá" và coi việc gia hạn là một chiến thắng trên chiến trường, càng làm gia tăng lo ngại của thị trường về tính dễ vỡ của thỏa thuận.

Nhóm nghiên cứu năng lượng của JPcMorgan chỉ ra rằng mặc dù lệnh phong tỏa hải quân do Mỹ duy trì sẽ gây áp lực lên xuất khẩu dầu thô của Iran trong ngắn hạn, nhưng Iran vẫn còn một lượng lớn dầu thô đang vận chuyển và dự trữ, do đó tác động thực tế của việc gián đoạn nguồn cung có thể nhỏ hơn so với dự đoán ban đầu của thị trường. Họ dự đoán rằng nếu lệnh phong tỏa tiếp tục trong vài tuần, phí bảo hiểm rủi ro giá dầu sẽ vẫn ở mức cao, nhưng nếu các cuộc đàm phán đạt được tiến triển đáng kể, giá dầu dự kiến sẽ giảm dần xuống dưới 90 đô la trong quý 2.

Cơ quan này cũng cảnh báo rằng việc tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận lọc dầu ở châu Âu có thể dẫn đến tỷ lệ sử dụng nhà máy lọc dầu thấp hơn, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu năng lượng trong khu vực, nhưng điều này cũng làm giảm bớt một phần áp lực lên nhu cầu dầu thô toàn cầu. Mặc dù tuyên bố "chiến thắng" của Iran chỉ nhằm mục đích tuyên truyền, nhưng việc tăng cường kiểm soát thực tế eo biển Hormuz có thể mang lại cho Iran nhiều đòn bẩy hơn trong các cuộc đàm phán tương lai, làm tăng thêm sự phức tạp trong việc đạt được một thỏa thuận.

Trong báo cáo mới nhất, Goldman Sachs đã điều chỉnh dự báo giá dầu quý II, hạ kỳ vọng trung bình đối với dầu Brent từ 99 USD xuống khoảng 90 USD và đối với dầu WTI xuống khoảng 87 USD. Họ tin rằng thỏa thuận ngừng bắn kéo dài đã làm giảm rủi ro ở tuyến đầu và có những dấu hiệu cho thấy sự phục hồi nhất định trong dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz. Goldman Sachs cũng cảnh báo rằng nếu các đề xuất tiếp theo của Iran không đáp ứng được yêu cầu của Mỹ, hoặc nếu lệnh phong tỏa kéo dài, áp lực lạm phát do giá năng lượng có thể vẫn làm trì hoãn quá trình bình thường hóa chính sách của Cục Dự trữ Liên bang.

Ngân hàng này lưu ý rằng thị trường hiện đang định giá theo kịch bản "hậu xung đột", nhưng một hoặc hai tháng tới vẫn là giai đoạn rủi ro nhất, vì bất kỳ sự leo thang nào mới cũng có thể nhanh chóng đẩy giá dầu lên và ảnh hưởng đến kỳ vọng tăng trưởng toàn cầu. Các nhà phân tích đặc biệt nhấn mạnh rằng, mặc dù những tuyên bố "thắng lợi" trên truyền hình nhà nước Iran mang đậm tính chất huy động trong nước, nhưng chúng cũng phản ánh sự không sẵn lòng nhượng bộ dễ dàng của Tehran về các lợi ích cốt lõi như năng lực tên lửa và công nghệ hạt nhân, điều này có thể kéo dài quá trình đàm phán và duy trì sự biến động giá dầu.

Các nhà phân tích địa chính trị chỉ ra rằng, mặc dù quyết định gia hạn lệnh cấm vận của Trump thể hiện sự linh hoạt nhất định, nhưng việc tiếp tục cấm vận đồng nghĩa với việc các cuộc đàm phán vẫn đang ở trong "tình thế cân bằng rủi ro cao". Họ tin rằng sự lạc quan hiện tại của thị trường về triển vọng hòa bình có thể hơi thái quá, vì phản ứng cứng rắn của Iran và sự chia rẽ chính trị trong nước (cùng với câu chuyện "chiến thắng") khiến việc đạt được một "đề xuất thống nhất" khó khăn hơn nhiều so với dự kiến.


(Nguồn biểu đồ giá dầu thô WTI hàng ngày: FX678)

Mặc dù việc gia hạn mở ra cơ hội ngoại giao, nhưng việc tiếp tục phong tỏa vẫn gây ra sự không chắc chắn về triển vọng đàm phán. Các nhà đầu tư không nên xem việc gia hạn này là tín hiệu kết thúc xung đột, mà chỉ là một động thái chiến thuật để "câu giờ". Sự tương phản giữa những tuyên bố chiến thắng của cả hai bên càng làm nổi bật sự không chắc chắn có thể phát sinh từ những câu chuyện khác nhau.

Một số nhà phân tích kinh tế vĩ mô còn chỉ ra rằng phản ứng tương đối ôn hòa của thị trường trước các sự kiện địa chính trị không có gì đáng ngạc nhiên, phản ánh việc các nhà đầu tư đã dần thích nghi với môi trường biến động mạnh, trong khi sự ổn định của tiêu dùng nội địa Mỹ đã đóng vai trò như một lớp đệm; tuy nhiên, nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, kỳ vọng lạm phát gia tăng sẽ hạn chế khả năng cắt giảm lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang và có thể dẫn đến đường cong lợi suất dốc hơn nữa.

Nhìn chung, môi trường đầy biến động dự kiến sẽ tiếp tục chi phối các xu hướng ngắn hạn, trong khi hướng đi dài hạn sẽ phụ thuộc vào việc liệu ngoại giao có thể dẫn đến việc giảm leo thang đáng kể hay chỉ là một câu chuyện về "chiến thắng" từ mỗi phía. Trong bối cảnh đó, trọng tâm thị trường đang dần chuyển từ các sự kiện địa chính trị ngắn hạn sang khả năng phục hồi kinh tế dài hạn.