Ngày 25-26 tháng 5 năm 2026, Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ (CENTCOM) tuyên bố "cuộc tấn công tự vệ" nhằm vào các địa điểm phóng tên lửa ở miền nam Iran và các tàu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng đang cố gắng rải thủy lôi gần eo biển Hormuz. Chiến dịch này có quy mô hạn chế, chỉ nhắm vào các cơ sở quân sự và tàu quân sự, không nhắm vào các khu vực đông dân cư, cơ sở hạ tầng dân sự hoặc các cơ sở năng lượng trọng yếu. Iran ngay lập tức lên án hành động quân sự này và tuyên bố đã bắn hạ một máy bay không người lái của Mỹ, nhưng không tiến hành một cuộc tấn công trả đũa quy mô lớn như phản công bằng tên lửa hoặc phong tỏa hải quân. Cả hai bên đều giữ thái độ kiềm chế, cố tình tránh leo thang hoàn toàn tình hình.



Mở rộng chiến thuật áp lực chiến lược

Nhiều hãng truyền thông chuyên nghiệp và các nhà phân tích địa chính trị tin rằng hành động quân sự hạn chế này là sự mở rộng chiến thuật của chiến lược "hòa bình bằng vũ lực" của chính quyền Trump, một ví dụ điển hình về chiến thuật gây áp lực chiến lược có kiểm soát. Mục tiêu cốt lõi của nó là phá vỡ thế bế tắc trong các cuộc đàm phán gián tiếp ở Doha, chứ không phải là gây ra một cuộc xung đột quân sự toàn diện. Các phương tiện truyền thông nước ngoài chính thống cũng chỉ ra rằng thời điểm của cuộc tấn công này được nhắm mục tiêu rất cụ thể, chính xác là nhắm vào các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ, Iran và Qatar tại Doha. Ý định của Mỹ rất rõ ràng: sử dụng đòn bẩy quân sự rủi ro thấp để gây áp lực lên Iran, buộc nước này phải nhượng bộ đáng kể về ba vấn đề cốt lõi: việc mở cửa eo biển Hormuz, việc giải tỏa các tài sản của Iran bị Mỹ đóng băng, và khuôn khổ đàm phán về vấn đề hạt nhân của Iran.

Các viện nghiên cứu uy tín như Viện Chính sách Cận Đông Washington phân tích sâu hơn rằng chiến lược kết hợp "các cuộc tấn công quân sự hạn chế + đàm phán ngoại giao bền vững" này có thể đồng thời đáp ứng nhiều yêu cầu của Mỹ: kiểm tra chính xác giới hạn chịu đựng của Iran, đáp trả các yêu cầu cứng rắn của phe diều hâu trong nước thuộc đảng Cộng hòa, và tăng đáng kể đòn bẩy đàm phán của Mỹ mà không đi chệch khỏi chủ đề chính của các cuộc đàm phán ngoại giao. Các chuyên gia trong ngành diễn giải điều này như sau: Nền tảng kinh tế trong nước của Iran hiện đang mong manh, với các lệnh trừng phạt quốc tế dài hạn cộng thêm tác động của các cuộc xung đột cục bộ ở Trung Đông, dẫn đến lạm phát trong nước cao và áp lực rất lớn lên sinh kế của người dân. Chính quyền Iran thích dựa vào đàm phán để được giảm nhẹ trừng phạt và hỗ trợ tài chính hơn là mạo hiểm một cuộc đối đầu toàn diện với Hoa Kỳ. Do đó, loại áp lực chiến lược cường độ thấp này có khả năng thúc đẩy các cuộc đàm phán sâu hơn về phía Mỹ và sẽ không trực tiếp chấm dứt cơ chế đối thoại song phương.

Các tuyên bố từ cả hai phía đều đầy ẩn ý, và cách tiếp cận hai hướng đã trở thành thông lệ trong các cuộc đàm phán.

Mỹ đã giữ cân bằng giữa lập trường cứng rắn và sự linh hoạt trong đàm phán, thể hiện sự cân nhắc kỹ lưỡng trong các tuyên bố của mình. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio công khai tuyên bố rằng các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran đã đạt được "tiến bộ đáng kể", với việc cả hai bên tham gia vào các cuộc tham vấn sâu rộng về hai vấn đề chính: việc mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz và một khuôn khổ có thời hạn cho các cuộc đàm phán về vấn đề hạt nhân của Iran. Ông cũng đưa ra một giới hạn cuối cùng: chính quyền Trump sẽ không ký một thỏa thuận kém chất lượng gây tổn hại đến lợi ích của Mỹ. Bản thân ông Trump cũng lên tiếng trên mạng xã hội, tuyên bố rằng tiến trình đàm phán nhìn chung là tích cực, nhưng đồng thời đưa ra lời cảnh báo răn đe: nếu các cuộc đàm phán cuối cùng không đạt được sự đồng thuận, Mỹ có thể áp dụng một vòng trừng phạt và các biện pháp quân sự mới, tuân thủ nguyên tắc cốt lõi "hoặc một thỏa thuận chất lượng cao hoặc chấm dứt đàm phán".

Iran cũng đang áp dụng cách tiếp cận "mềm và cứng". Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran và các phương tiện truyền thông chính thức đã tuyên bố rõ ràng rằng việc chỉ đơn thuần mở cửa eo biển Hormuz để đổi lấy việc giải phóng một phần các khoản tiền bị đóng băng là một sự thỏa hiệp đơn phương mà Iran không thể chấp nhận. Mỹ phải đồng thời nới lỏng các lệnh trừng phạt trên mọi lĩnh vực và phối hợp các cuộc đàm phán về vấn đề hạt nhân của Iran để cả hai bên đạt được sự đồng thuận bình đẳng. Đồng thời, Iran không đóng các kênh đàm phán. Ngoại trưởng và nhóm đàm phán chuyên trách của ông vẫn ở Doha để tham gia các cuộc đàm phán, và các kênh bán chính thức cũng đã đưa ra các tín hiệu hòa giải, không loại trừ khả năng nối lại hoạt động vận chuyển bình thường qua eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày.

Các nhà phân tích chỉ ra rằng cách tiếp cận kép này, vừa cứng rắn bên ngoài vừa thực dụng bên trong, là đặc điểm điển hình của các cuộc đàm phán địa chính trị cấp cao: cả Mỹ và Iran đều cần củng cố nền tảng chính trị trong nước và xoa dịu các phe phái cực đoan thông qua các tuyên bố mạnh mẽ, đồng thời duy trì một vùng đệm cho các cuộc đàm phán thỏa hiệp. Nhìn vào lịch sử các trò chơi địa chính trị ở Trung Đông, các hành động quân sự cường độ thấp, hạn chế thường đóng vai trò là đòn bẩy đặc biệt để tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc đàm phán giữa các cường quốc, chứ không phải là ngòi nổ cho một cuộc chiến tranh toàn diện.

Giá dầu chủ yếu vẫn chịu ảnh hưởng bởi các cuộc đàm phán, trong khi các yếu tố địa chính trị đang dần giảm bớt.

Ngay cả khi xảy ra căng thẳng quân sự đột ngột ở mức độ thấp giữa Mỹ và Iran, thị trường dầu thô quốc tế không trải qua sự tăng vọt do hoảng loạn, mà logic định giá cốt lõi vẫn bị chi phối bởi kỳ vọng về các cuộc đàm phán. Thị trường nhìn chung dự đoán rằng nếu Mỹ và Iran đạt được sự đồng thuận sơ bộ và các tuyến đường vận chuyển qua eo biển Hormuz được mở cửa hoàn toàn, nguồn cung dầu thô bị mắc kẹt trong các tuyến đường vận chuyển này có thể được giải phóng nhanh chóng trong thời gian ngắn. Cùng với việc giải phóng các khoản tiền bị đóng băng ở Iran và việc nới lỏng một số lệnh trừng phạt, xuất khẩu dầu thô của Iran dự kiến sẽ tăng mạnh theo từng giai đoạn, tác động tiêu cực đến nguồn cung dầu thô toàn cầu.

Diễn biến giá dầu quốc tế gần đây cũng đã xác nhận logic này: sau khi các cuộc đàm phán Doha đưa ra tín hiệu tích cực, giá dầu Brent kỳ hạn đã giảm từ 5% đến 7% tại một thời điểm trong ngày, và giá dầu WTI giảm trở lại mức khoảng 90 đô la/thùng. Mức phí rủi ro ban đầu do xung đột địa chính trị Trung Đông gây ra đã dần giảm xuống khi các cuộc đàm phán tiến triển ổn định; thị trường đã hoàn toàn thích ứng với những biến động giằng co của tình hình "vừa đàm phán vừa chiến đấu" giữa Mỹ và Iran, và kỳ vọng về sự phục hồi nguồn cung dầu thô thực tế đã thay thế ma sát quân sự trở thành yếu tố định giá cốt lõi cho giá dầu ở giai đoạn này.

Triển vọng thị trường: Giá dầu có khả năng sẽ kiểm tra lại mốc 90 đô la.

Các nhà phân tích ngành năng lượng tin rằng nếu các cuộc đàm phán Doha tiếp tục mang lại kết quả tích cực, chẳng hạn như việc thực hiện một thỏa thuận khung để mở cửa eo biển Hormuz và việc giải phóng dần các quỹ bị đóng băng, giá dầu quốc tế dự kiến sẽ giảm thêm trong ngắn hạn, thậm chí có thể xuống dưới mức quan trọng 90 USD/thùng. Về mặt thực tiễn, nguyên tắc "bán khi kỳ vọng tăng, mua khi thực tế tăng" được khuyến nghị: các yếu tố cơ bản của dầu thô toàn cầu vẫn đang khan hiếm, với lượng tồn kho dầu thô tại các quốc gia tiêu thụ chính ở châu Á ở mức thấp nhất trong năm, tạo nền tảng hỗ trợ giá dầu. Tuy nhiên, rủi ro địa chính trị giảm dần sẽ vẫn là biến số chi phối trong biến động giá dầu ngắn hạn.

Phân tích các kịch bản xu hướng tiềm năng có liên quan:


(Nguồn biểu đồ giá dầu thô WTI hàng ngày: FX678)

Kịch bản lạc quan: Mỹ và Iran hoàn tất một khuôn khổ thỏa thuận toàn diện, các tuyến đường vận chuyển được mở lại, các lệnh trừng phạt được nới lỏng và giá dầu nhanh chóng giảm xuống mức 90 USD/thùng hoặc thấp hơn.

Kịch bản lặp đi lặp lại: Các cuộc đàm phán rơi vào thế giằng co, với những tin tức tích cực và tiêu cực xen kẽ, giá dầu vẫn biến động mạnh ở mức cao, nhưng xu hướng giảm trong trung và dài hạn vẫn không thay đổi.

Cảnh báo rủi ro: Các yếu tố như lập trường can thiệp quyết liệt của Israel, sự chia rẽ phe phái nội bộ ở Iran và các cuộc đàm phán đang diễn ra về chi tiết thỏa thuận hạt nhân Iran vẫn có thể gây ra những biến động bất thường trong ngắn hạn đối với giá dầu.

Nhìn chung, vòng hành động quân sự hạn chế này của quân đội Mỹ về cơ bản là một động thái tâm lý nhằm bổ sung cho các cuộc đàm phán ngoại giao, chứ không phải là khúc dạo đầu cho một sự leo thang toàn diện tình hình. Đối thoại song phương vẫn là chủ đề cốt lõi của tình hình Trung Đông hiện tại và thị trường dầu mỏ. Từ góc độ đầu tư và công nghiệp, nên tập trung vào ba tín hiệu chính: tiến trình đàm phán Doha, các tuyên bố công khai mới nhất của Trump, và các phản hồi chính thức từ cả Mỹ và Iran. Mặc dù có sự không chắc chắn trong tình hình hiện tại, chủ đề chính của các cuộc đàm phán hòa bình vẫn không thay đổi, và việc giá dầu giảm xuống khoảng 90 đô la một thùng là một hướng đi quan trọng của thị trường cần theo dõi ở giai đoạn này.