Sau các cuộc không kích liên tục của quân đội Mỹ nhằm vào Iran, ông Trump đã đưa ra lời cảnh báo nghiêm khắc, Iran đe dọa sẽ đóng cửa eo biển Hormuz một lần nữa, và giá dầu đã tăng lên mức cao nhất trong hơn hai tuần.
2026-07-09 09:35:10
Ngọn lửa chiến tranh lại một lần nữa bùng cháy ở Vịnh Ba Tư. Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, kéo dài chưa đầy một tháng, đã sụp đổ đột ngột giữa những lời cáo buộc lẫn nhau và các cuộc tấn công quân sự liên tiếp. Tên lửa hành trình của Mỹ nhắm thẳng vào các cầu đường sắt của Iran, và Trump đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng dân sự; Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đáp trả bằng tên lửa và tuyên bố sẽ phong tỏa các điểm nghẽn dầu mỏ toàn cầu. Liệu "xung đột hạn chế" này có leo thang thành một cuộc chiến tranh toàn diện? Đèn giao thông ở eo biển Hormuz đang nhấp nháy dữ dội mỗi khi có tiếng nổ. Bị ảnh hưởng bởi tin tức này, giá dầu quốc tế đã tăng vọt trong hai ngày giao dịch vừa qua, đạt mức cao nhất trong hơn hai tuần. Vào thứ Tư (ngày 8 tháng 7), dầu thô của Mỹ đạt mức cao nhất là 76,08 đô la/thùng, và dầu thô Brent đạt mức cao nhất là 80,56 đô la/thùng.
Từ ngày 8 đến ngày 9 tháng 7, theo giờ Bắc Kinh, tình hình Trung Đông lại xấu đi nghiêm trọng. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu ở Iran trong hai ngày liên tiếp, chấm dứt hiệu quả thỏa thuận ngừng bắn vĩnh viễn đạt được vào ngày 17 tháng 6. Trong hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố rõ ràng rằng ông tin rằng bản ghi nhớ hợp tác Mỹ-Iran đã "kết thúc" và ông không còn muốn giao dịch với Iran nữa. Tuyên bố này được xem là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy thỏa thuận ngừng bắn đang trên bờ vực sụp đổ hoàn toàn.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến leo thang quân sự này là các cuộc tấn công của Iran vào các tàu buôn ở eo biển Hormuz. Theo quân đội Mỹ, trước đó Iran đã phóng máy bay không người lái và tên lửa vào ba tàu buôn đi qua eo biển Hormuz. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ đã đưa ra tuyên bố trên mạng xã hội rằng các cuộc tấn công của Mỹ là phản ứng trước việc Iran "nhắm mục tiêu và tấn công các tàu thương mại do thủy thủ đoàn dân sự điều khiển trên các tuyến đường thủy quốc tế", và cáo buộc Iran gây hấn "vô lý, nguy hiểm và vi phạm rõ ràng thỏa thuận ngừng bắn". Mỹ nhấn mạnh rằng hành động này nhằm mục đích "khiến các cuộc tấn công vào các tàu buôn do thường dân vô tội điều khiển trên các tuyến đường thủy quốc tế phải trả giá đắt".
Theo thông tin do Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ công bố, trong đợt không kích đầu tiên vào ngày 8 tháng 7, quân đội Hoa Kỳ tập trung tấn công vào hệ thống phòng không, hệ thống radar ven biển và hơn sáu mươi tàu nhỏ do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran sử dụng. Những tàu nhỏ này được coi là mối đe dọa trực tiếp đến hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz – tuyến đường thủy chiến lược mà khoảng một phần năm lượng dầu khí thương mại của thế giới đi qua trước chiến tranh.
Sáng sớm thứ Năm, ngày 9 tháng 7, theo giờ Bắc Kinh, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran ngày thứ hai liên tiếp. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ tuyên bố rằng các lực lượng đã bắt đầu các hoạt động tiếp theo chống lại Iran, nhằm làm suy yếu hơn nữa khả năng đe dọa tự do hàng hải ở eo biển Hormuz của Iran. Theo Axios, dẫn lời một quan chức Mỹ, quân đội Mỹ thậm chí đã sử dụng tên lửa hành trình để tấn công hai cây cầu đường sắt ở miền bắc Iran trong các cuộc không kích ngày 8 tháng 7 - cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ vào cơ sở hạ tầng của Iran kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào ngày 8 tháng 4.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin nhiều vụ nổ đã xảy ra, trong đó có vụ tại cảng Mahshahr. Tám binh sĩ thuộc lực lượng không quân và hải quân đã thiệt mạng ở Bandar Abbas và Bushehr; Bushehr cũng là nơi đặt nhà máy điện hạt nhân của Iran. Ngoài ra, sân bay Shahr cũng bị tấn công, khiến một lính cứu hỏa thiệt mạng và tòa nhà kiểm soát không lưu cùng trạm thời tiết bị hư hại. Các báo cáo khác cho biết một căn cứ quân sự ở tỉnh Bushehr phía nam đã bị trúng hai tên lửa của Mỹ.
Ông Trump đã có lập trường cứng rắn khi thảo luận về hành động quân sự. Ông đăng tải trên mạng xã hội: "Đây là hành động trả đũa việc Iran đánh bom tàu thuyền ngày hôm qua. Nếu điều đó xảy ra lần nữa, hậu quả sẽ không thể tưởng tượng nổi!" Ông còn đe dọa sẽ phá hủy các mục tiêu "ưu tiên hàng đầu" của Iran, bao gồm cầu, nhà máy điện và nhà máy khử muối, nếu cần thiết. Ông Trump cũng tuyên bố rằng quân đội Mỹ "có thể" tấn công Iran một lần nữa "tối nay", và có thể tái áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran.
Đáp lại loạt cuộc không kích của quân đội Mỹ, Iran nhanh chóng đưa ra một tuyên bố mạnh mẽ. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã ra tuyên bố vào ngày 8 tháng 7 theo giờ địa phương, lên án các cuộc không kích của Mỹ được tiến hành vào sáng sớm hôm đó nhằm vào các khu vực ven biển của tỉnh Hormozgan và một số căn cứ ven biển cũng như các cơ sở phi quân sự ở Mahshahr, coi đó là sự vi phạm trắng trợn thỏa thuận ngừng bắn và Bản ghi nhớ Islamabad.
Trong một "phản ứng ban đầu" đối với "hành động gây hấn" của Mỹ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã nhận trách nhiệm về 85 vụ tấn công vào các căn cứ quân sự của Mỹ. Lực lượng hải quân và không quân của Vệ binh Cách mạng, thông qua các hoạt động phối hợp tên lửa và máy bay không người lái, đã phá hủy 85 cơ sở quân sự trọng yếu của Mỹ, bao gồm Hạm đội 5 của Mỹ ở Bahrain và Căn cứ Không quân Ali Salim ở Kuwait, và bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 của đối phương đang cố gắng can thiệp vào các hoạt động. Kuwait xác nhận đã đánh chặn hai tên lửa đạn đạo và 13 máy bay không người lái do Iran phóng, và nhiều đường dây điện bị gián đoạn sau khi bị trúng mảnh đạn.
Nghiêm trọng hơn, Iran đã đưa ra lời đe dọa rõ ràng về việc đóng cửa eo biển Hormuz. Theo truyền hình nhà nước Iran, Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển Hormuz, cấm mọi hoạt động giao thông hàng hải và phát động một cuộc tấn công trả đũa với sức mạnh gấp đôi nếu xảy ra bất kỳ cuộc tấn công mới nào. Các nguồn tin an ninh Iran cũng cho biết thêm rằng nếu Hoa Kỳ phát động bất kỳ cuộc tấn công nào vào Iran, Iran sẽ đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz và trả đũa các mục tiêu của đối phương với quy mô ít nhất gấp đôi cuộc tấn công. Các nguồn tin cũng nhấn mạnh rằng Iran sẵn sàng chiến đấu để giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Gharibabadi đã đáp trả những phát ngôn của Trump trên mạng xã hội, tuyên bố rằng tuyên bố của Trump "không phải là biểu tượng của sức mạnh, mà là sự thừa nhận thất bại của chính sách Mỹ đối với Iran." Chủ tịch Quốc hội Iran Gharibaf cũng khẳng định mạnh mẽ: "Thời đại quấy rối và tống tiền đã kết thúc. Chúng tôi sẽ không bao giờ nhượng bộ."
Bất chấp xung đột quân sự leo thang, những phát ngôn của Trump lại có phần mâu thuẫn. Khi trở về Washington từ hội nghị thượng đỉnh NATO, Trump nói với giới truyền thông đi cùng: "Iran vừa gọi điện. Họ rất muốn đạt được thỏa thuận", nhưng ông ngay lập tức nói thêm: "Tôi không biết liệu họ có xứng đáng với một thỏa thuận hay không". Tuyên bố này cho thấy rằng trong khi hành động quân sự vẫn tiếp diễn, các kênh liên lạc giữa Mỹ và Iran có thể chưa bị cắt đứt hoàn toàn.
Tuy nhiên, ông Trump cũng nói rõ rằng ông hoài nghi về kết quả của các cuộc đàm phán, tuyên bố: "Họ có thể nói chuyện, nhưng tôi nghĩ họ đang lãng phí thời gian." Lập trường mâu thuẫn "vừa đấu tranh vừa đàm phán" này phản ánh chính xác bản chất phức tạp lâu dài của quan hệ Mỹ-Iran - cả hai bên đều không thể chịu đựng được cái giá của một sự đổ vỡ hoàn toàn trong liên lạc chính trị, cũng như không bên nào sẵn sàng thỏa hiệp về các lập trường cốt lõi.
Việc leo thang xung đột giữa Mỹ và Iran đã nhanh chóng gây ra phản ứng mạnh mẽ trên thị trường quốc tế. Sau phát biểu của Trump, giá dầu quốc tế đã tăng đáng kể. Các nhà phân tích chỉ ra rằng một cuộc xung đột mới có thể nhấn chìm toàn bộ Trung Đông và có khả năng làm gián đoạn việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz - một tuyến đường thủy quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu.
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới, với khoảng một phần năm lượng dầu khí thương mại toàn cầu đi qua trước Thế chiến II. Khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran đi qua đảo Kharg, nơi mà ông Trump từng đe dọa chiếm đóng. Nếu eo biển bị phong tỏa hoặc hạn chế nghiêm trọng, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu sẽ chịu một cú sốc lớn.
Chiến lược gia cấp cao của Phố Wall, Yardeni, cảnh báo rằng việc thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đổ vỡ có thể gây ra một vòng lạm phát gia tăng mới, có khả năng buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải tăng lãi suất. Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) cũng khuyến cáo các hãng hàng không vào ngày 8 tháng 7 nên tránh không phận trên Iran, Iraq và Lebanon, cảnh báo rằng "không phận Iran có thể đối mặt với mối đe dọa cận kề nếu thỏa thuận ngừng bắn hiện tại đổ vỡ".
Đằng sau sự leo thang xung đột này là bối cảnh chính trị phức tạp bên trong Iran. Các nhà phân tích chỉ ra rằng các cuộc tấn công gần đây vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz có thể phản ánh sự chia rẽ trong giới lãnh đạo Iran – phe cứng rắn tìm cách kiểm soát vĩnh viễn tuyến đường thủy chiến lược này như một đòn bẩy quan trọng chống lại phương Tây, trong khi phe thực dụng hy vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài để dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế và nhận được viện trợ kinh tế.
Điều đáng chú ý là các cuộc đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng ban đầu dự kiến bắt đầu sau lễ tang của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Khamenei, người đã thiệt mạng vào ngày 28 tháng 2 trong cuộc không kích phối hợp đầu tiên do Israel và Hoa Kỳ tiến hành. Lễ tang kết thúc vào thứ Năm, và người ta kỳ vọng căng thẳng sẽ giảm bớt trong thời gian này. Tuy nhiên, loạt cuộc không kích của Mỹ đã phá vỡ rõ ràng kỳ vọng này.
Diễn biến của cuộc xung đột Mỹ-Iran hiện nay vẫn còn rất khó đoán. Các nhà phân tích tin rằng các cuộc đụng độ quân sự giữa hai nước bắt nguồn từ cuộc tranh giành quyền lực dai dẳng về eo biển Hormuz. Cả hai bên đều đang cố gắng thiết lập khả năng răn đe thông qua các cuộc xung đột hạn chế, đồng thời nỗ lực tránh leo thang đáng kể thành một cuộc chiến tranh toàn diện. Một cuộc chiến tranh toàn diện không có lợi cho cả hai bên – Mỹ không muốn sa lầy vào Trung Đông một lần nữa, và khả năng quân sự thông thường của Iran không đủ để đối đầu trực tiếp với quân đội Mỹ.
Tuy nhiên, khi cả hai bên leo thang các hoạt động quân sự và cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, nguy cơ tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát ngày càng gia tăng. Ông Trump đã đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, trong khi Iran đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz và trả đũa tương tự - vòng xoáy các mối đe dọa lẫn nhau này đang đẩy toàn bộ Trung Đông vào một tình huống ngày càng nguy hiểm. Cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao động thái tiếp theo trong cuộc xung đột này.
Câu hỏi 1: Chẳng phải Mỹ và Iran vừa đạt được thỏa thuận ngừng bắn sao? Tại sao họ lại bắt đầu giao tranh nhanh như vậy?
Ngày 17 tháng 6 năm nay, Mỹ và Iran đã ký một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, được gọi là "Bản ghi nhớ Islamabad", nhất trí "ngừng ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận". Tuy nhiên, nền tảng của thỏa thuận này vô cùng mong manh. Hai bên thiếu lòng tin lẫn nhau về các vấn đề cốt lõi như vấn đề hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz, và lập trường của họ khác biệt đáng kể. Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến xung đột là vụ tấn công của Iran vào ba tàu buôn đi qua eo biển Hormuz, mà Mỹ coi là "vi phạm rõ ràng thỏa thuận ngừng bắn", và sau đó đã tiến hành các cuộc không kích trả đũa. Ông Trump đã công khai tuyên bố tại hội nghị thượng đỉnh NATO rằng thỏa thuận ngừng bắn "đã chấm dứt", đánh dấu sự sụp đổ chính thức của thỏa thuận này, vốn chỉ có hiệu lực chưa đầy một tháng.
Câu hỏi 2: Tại sao Hoa Kỳ lại tấn công các cầu đường sắt và cơ sở hạ tầng dân sự của Iran?
Ngày 8 tháng 7, quân đội Mỹ lần đầu tiên sử dụng tên lửa hành trình để tấn công hai cây cầu đường sắt ở miền bắc Iran trong một cuộc không kích. Đây là cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ vào cơ sở hạ tầng của Iran kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn được ký kết vào tháng Tư. Trước đó, ông Trump đã công khai đe dọa sẽ phá hủy các mục tiêu "ưu tiên hàng đầu" ở Iran, bao gồm cầu, nhà máy điện và nhà máy khử muối, nếu cần thiết. Các nhà phân tích tin rằng động thái này nhằm mục đích gia tăng áp lực lên Iran, không chỉ bằng cách tấn công các mục tiêu quân sự mà còn bằng cách làm suy yếu năng lực kinh tế và tiềm lực chiến tranh của Iran, buộc Tehran phải nhượng bộ về eo biển Hormuz. Việc nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự này cũng làm dấy lên những lo ngại quốc tế về leo thang xung đột và tác động nhân đạo.
Câu hỏi 3: Liệu Iran thực sự có khả năng đóng cửa eo biển Hormuz? Hậu quả sẽ là gì nếu điều đó xảy ra?
Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy duy nhất nối liền Vịnh Ba Tư và Ấn Độ Dương, nơi vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu khí thương mại của thế giới. Iran sở hữu khả năng quân sự để đóng cửa hoặc gây gián đoạn nghiêm trọng việc đi lại qua eo biển này – bằng cách triển khai thủy lôi, tên lửa chống hạm, máy bay không người lái và một số lượng lớn tàu cao tốc nhỏ, Iran có thể gây ra mối đe dọa đáng kể cho các tàu thuyền đi qua. Các nguồn tin an ninh của Iran đã tuyên bố rõ ràng rằng nếu Hoa Kỳ phát động bất kỳ cuộc tấn công nào, Iran sẽ đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz. Nếu eo biển bị phong tỏa, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, giá dầu quốc tế có thể tăng vọt, từ đó đẩy lạm phát toàn cầu lên cao và có khả năng buộc các ngân hàng trung ương ở các nền kinh tế lớn phải điều chỉnh chính sách tiền tệ của họ.
Câu hỏi 4: Có đúng là Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố đã "phá hủy" 85 cơ sở quân sự của Mỹ không?
Ngày 8 tháng 7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ra tuyên bố cho rằng họ đã "phá hủy" Hạm đội 5 của Mỹ tại Bahrain và 85 cơ sở quân sự trọng yếu của Mỹ tại căn cứ không quân Ali Salim ở Kuwait thông qua một chiến dịch phối hợp tên lửa và máy bay không người lái. Kuwait xác nhận đã đánh chặn hai tên lửa đạn đạo và 13 máy bay không người lái do Iran phóng, cho thấy ít nhất Iran đã tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn. Tuy nhiên, tuyên bố "phá hủy 85 cơ sở" hiện chủ yếu đến từ một tuyên bố đơn phương của Iran; quân đội Mỹ vẫn chưa công bố báo cáo đánh giá thiệt hại chi tiết. Xét về khía cạnh tuyên truyền quân sự, con số này có thể hơi phóng đại, nhưng không thể phủ nhận quy mô trả đũa của Iran là rất đáng kể.
Câu hỏi 5: Liệu xung đột Mỹ-Iran có leo thang thành chiến tranh toàn diện?
Một cuộc chiến tranh toàn diện không có lợi cho cả hai bên. Hoa Kỳ không muốn sa lầy vào một cuộc xung đột khác ở Trung Đông, và khả năng quân sự thông thường của Iran không đủ để đối đầu trực diện với quân đội Mỹ. Hiện tại, cả hai bên đang cố gắng thiết lập khả năng răn đe thông qua xung đột hạn chế trong khi tránh leo thang đáng kể. Tuy nhiên, khi cả hai bên tiếp tục leo thang các hành động quân sự và cáo buộc lẫn nhau, nguy cơ tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát đang ngày càng gia tăng. Những lời đe dọa của Trump về việc tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran và những lời đe dọa của Iran về việc đóng cửa eo biển Hormuz và trả đũa tương tự - vòng xoáy các mối đe dọa lẫn nhau này đang gây lo ngại. Cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao các diễn biến, và bất kỳ sự tính toán sai lầm hoặc phản ứng thái quá nào của bất kỳ bên nào cũng có thể đẩy cuộc xung đột này vào tình huống nguy hiểm hơn.
Câu hỏi 6: Điều này sẽ tác động như thế nào đến giá dầu quốc tế?
Giá dầu quốc tế đã tăng mạnh vào thứ Ba và thứ Tư, với tổng mức tăng hơn 8%, đạt mức cao nhất trong hơn hai tuần. Điều này phản ánh trực tiếp sự hoảng loạn mạnh mẽ của thị trường trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ eo biển Hormuz. Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã sụp đổ chỉ trong chưa đầy một tháng, với các cuộc không kích của Mỹ nhắm vào lãnh thổ Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đe dọa đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz – tuyến đường thủy vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu. Bất kỳ kỳ vọng nào về việc phong tỏa đều nhanh chóng đẩy phí bảo hiểm rủi ro lên cao. Các mối đe dọa của Trump về việc tấn công các trung tâm xuất khẩu dầu của Iran như đảo Kharg càng làm gia tăng lo ngại của thị trường rằng sự gián đoạn nguồn cung thực tế có thể chuyển từ "rủi ro" thành "hiện thực". Trong ngắn hạn, chừng nào xung đột quân sự còn tiếp diễn hoặc leo thang hơn nữa, giá dầu có nhiều khả năng tăng hơn là giảm; tuy nhiên, nếu xung đột được kiềm chế ở mức độ hạn chế và không làm tắc nghẽn đáng kể việc vận chuyển bằng tàu chở dầu, phí bảo hiểm địa chính trị có thể nhanh chóng giảm xuống. Diễn biến giá tiếp theo sẽ phụ thuộc rất nhiều vào các bước đi tiếp theo của Mỹ và Iran cũng như hiệu quả của sự can thiệp ngoại giao quốc tế.
Vào lúc 9 giờ 32 phút giờ Bắc Kinh, giá dầu thô của Mỹ hiện đang giao dịch ở mức 74,33 đô la Mỹ/thùng.
I. Thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ trong vòng chưa đầy một tháng, và Mỹ và Iran lại quay trở lại đối đầu quân sự.
Từ ngày 8 đến ngày 9 tháng 7, theo giờ Bắc Kinh, tình hình Trung Đông lại xấu đi nghiêm trọng. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu ở Iran trong hai ngày liên tiếp, chấm dứt hiệu quả thỏa thuận ngừng bắn vĩnh viễn đạt được vào ngày 17 tháng 6. Trong hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố rõ ràng rằng ông tin rằng bản ghi nhớ hợp tác Mỹ-Iran đã "kết thúc" và ông không còn muốn giao dịch với Iran nữa. Tuyên bố này được xem là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy thỏa thuận ngừng bắn đang trên bờ vực sụp đổ hoàn toàn.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến leo thang quân sự này là các cuộc tấn công của Iran vào các tàu buôn ở eo biển Hormuz. Theo quân đội Mỹ, trước đó Iran đã phóng máy bay không người lái và tên lửa vào ba tàu buôn đi qua eo biển Hormuz. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ đã đưa ra tuyên bố trên mạng xã hội rằng các cuộc tấn công của Mỹ là phản ứng trước việc Iran "nhắm mục tiêu và tấn công các tàu thương mại do thủy thủ đoàn dân sự điều khiển trên các tuyến đường thủy quốc tế", và cáo buộc Iran gây hấn "vô lý, nguy hiểm và vi phạm rõ ràng thỏa thuận ngừng bắn". Mỹ nhấn mạnh rằng hành động này nhằm mục đích "khiến các cuộc tấn công vào các tàu buôn do thường dân vô tội điều khiển trên các tuyến đường thủy quốc tế phải trả giá đắt".
II. Mục tiêu và quy mô các cuộc không kích của Mỹ: Từ các cơ sở quân sự đến cơ sở hạ tầng
Theo thông tin do Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ công bố, trong đợt không kích đầu tiên vào ngày 8 tháng 7, quân đội Hoa Kỳ tập trung tấn công vào hệ thống phòng không, hệ thống radar ven biển và hơn sáu mươi tàu nhỏ do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran sử dụng. Những tàu nhỏ này được coi là mối đe dọa trực tiếp đến hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz – tuyến đường thủy chiến lược mà khoảng một phần năm lượng dầu khí thương mại của thế giới đi qua trước chiến tranh.
Sáng sớm thứ Năm, ngày 9 tháng 7, theo giờ Bắc Kinh, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran ngày thứ hai liên tiếp. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ tuyên bố rằng các lực lượng đã bắt đầu các hoạt động tiếp theo chống lại Iran, nhằm làm suy yếu hơn nữa khả năng đe dọa tự do hàng hải ở eo biển Hormuz của Iran. Theo Axios, dẫn lời một quan chức Mỹ, quân đội Mỹ thậm chí đã sử dụng tên lửa hành trình để tấn công hai cây cầu đường sắt ở miền bắc Iran trong các cuộc không kích ngày 8 tháng 7 - cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ vào cơ sở hạ tầng của Iran kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào ngày 8 tháng 4.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin nhiều vụ nổ đã xảy ra, trong đó có vụ tại cảng Mahshahr. Tám binh sĩ thuộc lực lượng không quân và hải quân đã thiệt mạng ở Bandar Abbas và Bushehr; Bushehr cũng là nơi đặt nhà máy điện hạt nhân của Iran. Ngoài ra, sân bay Shahr cũng bị tấn công, khiến một lính cứu hỏa thiệt mạng và tòa nhà kiểm soát không lưu cùng trạm thời tiết bị hư hại. Các báo cáo khác cho biết một căn cứ quân sự ở tỉnh Bushehr phía nam đã bị trúng hai tên lửa của Mỹ.
Ông Trump đã có lập trường cứng rắn khi thảo luận về hành động quân sự. Ông đăng tải trên mạng xã hội: "Đây là hành động trả đũa việc Iran đánh bom tàu thuyền ngày hôm qua. Nếu điều đó xảy ra lần nữa, hậu quả sẽ không thể tưởng tượng nổi!" Ông còn đe dọa sẽ phá hủy các mục tiêu "ưu tiên hàng đầu" của Iran, bao gồm cầu, nhà máy điện và nhà máy khử muối, nếu cần thiết. Ông Trump cũng tuyên bố rằng quân đội Mỹ "có thể" tấn công Iran một lần nữa "tối nay", và có thể tái áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran.
III. Iran trả đũa mạnh mẽ: 85 cơ sở quân sự của Mỹ bị tấn công, eo biển Hormuz có thể bị đóng cửa trở lại.
Đáp lại loạt cuộc không kích của quân đội Mỹ, Iran nhanh chóng đưa ra một tuyên bố mạnh mẽ. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã ra tuyên bố vào ngày 8 tháng 7 theo giờ địa phương, lên án các cuộc không kích của Mỹ được tiến hành vào sáng sớm hôm đó nhằm vào các khu vực ven biển của tỉnh Hormozgan và một số căn cứ ven biển cũng như các cơ sở phi quân sự ở Mahshahr, coi đó là sự vi phạm trắng trợn thỏa thuận ngừng bắn và Bản ghi nhớ Islamabad.
Trong một "phản ứng ban đầu" đối với "hành động gây hấn" của Mỹ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã nhận trách nhiệm về 85 vụ tấn công vào các căn cứ quân sự của Mỹ. Lực lượng hải quân và không quân của Vệ binh Cách mạng, thông qua các hoạt động phối hợp tên lửa và máy bay không người lái, đã phá hủy 85 cơ sở quân sự trọng yếu của Mỹ, bao gồm Hạm đội 5 của Mỹ ở Bahrain và Căn cứ Không quân Ali Salim ở Kuwait, và bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 của đối phương đang cố gắng can thiệp vào các hoạt động. Kuwait xác nhận đã đánh chặn hai tên lửa đạn đạo và 13 máy bay không người lái do Iran phóng, và nhiều đường dây điện bị gián đoạn sau khi bị trúng mảnh đạn.
Nghiêm trọng hơn, Iran đã đưa ra lời đe dọa rõ ràng về việc đóng cửa eo biển Hormuz. Theo truyền hình nhà nước Iran, Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển Hormuz, cấm mọi hoạt động giao thông hàng hải và phát động một cuộc tấn công trả đũa với sức mạnh gấp đôi nếu xảy ra bất kỳ cuộc tấn công mới nào. Các nguồn tin an ninh Iran cũng cho biết thêm rằng nếu Hoa Kỳ phát động bất kỳ cuộc tấn công nào vào Iran, Iran sẽ đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz và trả đũa các mục tiêu của đối phương với quy mô ít nhất gấp đôi cuộc tấn công. Các nguồn tin cũng nhấn mạnh rằng Iran sẵn sàng chiến đấu để giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Gharibabadi đã đáp trả những phát ngôn của Trump trên mạng xã hội, tuyên bố rằng tuyên bố của Trump "không phải là biểu tượng của sức mạnh, mà là sự thừa nhận thất bại của chính sách Mỹ đối với Iran." Chủ tịch Quốc hội Iran Gharibaf cũng khẳng định mạnh mẽ: "Thời đại quấy rối và tống tiền đã kết thúc. Chúng tôi sẽ không bao giờ nhượng bộ."
IV. Liệu cánh cửa đàm phán có hoàn toàn khép kín không? Những phát ngôn của Trump đầy mâu thuẫn.
Bất chấp xung đột quân sự leo thang, những phát ngôn của Trump lại có phần mâu thuẫn. Khi trở về Washington từ hội nghị thượng đỉnh NATO, Trump nói với giới truyền thông đi cùng: "Iran vừa gọi điện. Họ rất muốn đạt được thỏa thuận", nhưng ông ngay lập tức nói thêm: "Tôi không biết liệu họ có xứng đáng với một thỏa thuận hay không". Tuyên bố này cho thấy rằng trong khi hành động quân sự vẫn tiếp diễn, các kênh liên lạc giữa Mỹ và Iran có thể chưa bị cắt đứt hoàn toàn.
Tuy nhiên, ông Trump cũng nói rõ rằng ông hoài nghi về kết quả của các cuộc đàm phán, tuyên bố: "Họ có thể nói chuyện, nhưng tôi nghĩ họ đang lãng phí thời gian." Lập trường mâu thuẫn "vừa đấu tranh vừa đàm phán" này phản ánh chính xác bản chất phức tạp lâu dài của quan hệ Mỹ-Iran - cả hai bên đều không thể chịu đựng được cái giá của một sự đổ vỡ hoàn toàn trong liên lạc chính trị, cũng như không bên nào sẵn sàng thỏa hiệp về các lập trường cốt lõi.
V. Những rủi ro đối với nền kinh tế toàn cầu: Giá dầu tăng vọt và những lo ngại về chuỗi cung ứng
Việc leo thang xung đột giữa Mỹ và Iran đã nhanh chóng gây ra phản ứng mạnh mẽ trên thị trường quốc tế. Sau phát biểu của Trump, giá dầu quốc tế đã tăng đáng kể. Các nhà phân tích chỉ ra rằng một cuộc xung đột mới có thể nhấn chìm toàn bộ Trung Đông và có khả năng làm gián đoạn việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz - một tuyến đường thủy quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu.
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới, với khoảng một phần năm lượng dầu khí thương mại toàn cầu đi qua trước Thế chiến II. Khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran đi qua đảo Kharg, nơi mà ông Trump từng đe dọa chiếm đóng. Nếu eo biển bị phong tỏa hoặc hạn chế nghiêm trọng, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu sẽ chịu một cú sốc lớn.
Chiến lược gia cấp cao của Phố Wall, Yardeni, cảnh báo rằng việc thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đổ vỡ có thể gây ra một vòng lạm phát gia tăng mới, có khả năng buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải tăng lãi suất. Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) cũng khuyến cáo các hãng hàng không vào ngày 8 tháng 7 nên tránh không phận trên Iran, Iraq và Lebanon, cảnh báo rằng "không phận Iran có thể đối mặt với mối đe dọa cận kề nếu thỏa thuận ngừng bắn hiện tại đổ vỡ".
VI. Các yếu tố phức tạp bên trong và bên ngoài: Bất đồng trong giới lãnh đạo Iran và tang lễ của Khamenei
Đằng sau sự leo thang xung đột này là bối cảnh chính trị phức tạp bên trong Iran. Các nhà phân tích chỉ ra rằng các cuộc tấn công gần đây vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz có thể phản ánh sự chia rẽ trong giới lãnh đạo Iran – phe cứng rắn tìm cách kiểm soát vĩnh viễn tuyến đường thủy chiến lược này như một đòn bẩy quan trọng chống lại phương Tây, trong khi phe thực dụng hy vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài để dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế và nhận được viện trợ kinh tế.
Điều đáng chú ý là các cuộc đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng ban đầu dự kiến bắt đầu sau lễ tang của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Khamenei, người đã thiệt mạng vào ngày 28 tháng 2 trong cuộc không kích phối hợp đầu tiên do Israel và Hoa Kỳ tiến hành. Lễ tang kết thúc vào thứ Năm, và người ta kỳ vọng căng thẳng sẽ giảm bớt trong thời gian này. Tuy nhiên, loạt cuộc không kích của Mỹ đã phá vỡ rõ ràng kỳ vọng này.
VII. Kết luận: Xung đột hạn chế hay chiến tranh tổng lực?
Diễn biến của cuộc xung đột Mỹ-Iran hiện nay vẫn còn rất khó đoán. Các nhà phân tích tin rằng các cuộc đụng độ quân sự giữa hai nước bắt nguồn từ cuộc tranh giành quyền lực dai dẳng về eo biển Hormuz. Cả hai bên đều đang cố gắng thiết lập khả năng răn đe thông qua các cuộc xung đột hạn chế, đồng thời nỗ lực tránh leo thang đáng kể thành một cuộc chiến tranh toàn diện. Một cuộc chiến tranh toàn diện không có lợi cho cả hai bên – Mỹ không muốn sa lầy vào Trung Đông một lần nữa, và khả năng quân sự thông thường của Iran không đủ để đối đầu trực tiếp với quân đội Mỹ.
Tuy nhiên, khi cả hai bên leo thang các hoạt động quân sự và cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, nguy cơ tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát ngày càng gia tăng. Ông Trump đã đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, trong khi Iran đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz và trả đũa tương tự - vòng xoáy các mối đe dọa lẫn nhau này đang đẩy toàn bộ Trung Đông vào một tình huống ngày càng nguy hiểm. Cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao động thái tiếp theo trong cuộc xung đột này.
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi 1: Chẳng phải Mỹ và Iran vừa đạt được thỏa thuận ngừng bắn sao? Tại sao họ lại bắt đầu giao tranh nhanh như vậy?
Ngày 17 tháng 6 năm nay, Mỹ và Iran đã ký một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, được gọi là "Bản ghi nhớ Islamabad", nhất trí "ngừng ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận". Tuy nhiên, nền tảng của thỏa thuận này vô cùng mong manh. Hai bên thiếu lòng tin lẫn nhau về các vấn đề cốt lõi như vấn đề hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz, và lập trường của họ khác biệt đáng kể. Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến xung đột là vụ tấn công của Iran vào ba tàu buôn đi qua eo biển Hormuz, mà Mỹ coi là "vi phạm rõ ràng thỏa thuận ngừng bắn", và sau đó đã tiến hành các cuộc không kích trả đũa. Ông Trump đã công khai tuyên bố tại hội nghị thượng đỉnh NATO rằng thỏa thuận ngừng bắn "đã chấm dứt", đánh dấu sự sụp đổ chính thức của thỏa thuận này, vốn chỉ có hiệu lực chưa đầy một tháng.
Câu hỏi 2: Tại sao Hoa Kỳ lại tấn công các cầu đường sắt và cơ sở hạ tầng dân sự của Iran?
Ngày 8 tháng 7, quân đội Mỹ lần đầu tiên sử dụng tên lửa hành trình để tấn công hai cây cầu đường sắt ở miền bắc Iran trong một cuộc không kích. Đây là cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ vào cơ sở hạ tầng của Iran kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn được ký kết vào tháng Tư. Trước đó, ông Trump đã công khai đe dọa sẽ phá hủy các mục tiêu "ưu tiên hàng đầu" ở Iran, bao gồm cầu, nhà máy điện và nhà máy khử muối, nếu cần thiết. Các nhà phân tích tin rằng động thái này nhằm mục đích gia tăng áp lực lên Iran, không chỉ bằng cách tấn công các mục tiêu quân sự mà còn bằng cách làm suy yếu năng lực kinh tế và tiềm lực chiến tranh của Iran, buộc Tehran phải nhượng bộ về eo biển Hormuz. Việc nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự này cũng làm dấy lên những lo ngại quốc tế về leo thang xung đột và tác động nhân đạo.
Câu hỏi 3: Liệu Iran thực sự có khả năng đóng cửa eo biển Hormuz? Hậu quả sẽ là gì nếu điều đó xảy ra?
Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy duy nhất nối liền Vịnh Ba Tư và Ấn Độ Dương, nơi vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu khí thương mại của thế giới. Iran sở hữu khả năng quân sự để đóng cửa hoặc gây gián đoạn nghiêm trọng việc đi lại qua eo biển này – bằng cách triển khai thủy lôi, tên lửa chống hạm, máy bay không người lái và một số lượng lớn tàu cao tốc nhỏ, Iran có thể gây ra mối đe dọa đáng kể cho các tàu thuyền đi qua. Các nguồn tin an ninh của Iran đã tuyên bố rõ ràng rằng nếu Hoa Kỳ phát động bất kỳ cuộc tấn công nào, Iran sẽ đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz. Nếu eo biển bị phong tỏa, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, giá dầu quốc tế có thể tăng vọt, từ đó đẩy lạm phát toàn cầu lên cao và có khả năng buộc các ngân hàng trung ương ở các nền kinh tế lớn phải điều chỉnh chính sách tiền tệ của họ.
Câu hỏi 4: Có đúng là Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố đã "phá hủy" 85 cơ sở quân sự của Mỹ không?
Ngày 8 tháng 7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ra tuyên bố cho rằng họ đã "phá hủy" Hạm đội 5 của Mỹ tại Bahrain và 85 cơ sở quân sự trọng yếu của Mỹ tại căn cứ không quân Ali Salim ở Kuwait thông qua một chiến dịch phối hợp tên lửa và máy bay không người lái. Kuwait xác nhận đã đánh chặn hai tên lửa đạn đạo và 13 máy bay không người lái do Iran phóng, cho thấy ít nhất Iran đã tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn. Tuy nhiên, tuyên bố "phá hủy 85 cơ sở" hiện chủ yếu đến từ một tuyên bố đơn phương của Iran; quân đội Mỹ vẫn chưa công bố báo cáo đánh giá thiệt hại chi tiết. Xét về khía cạnh tuyên truyền quân sự, con số này có thể hơi phóng đại, nhưng không thể phủ nhận quy mô trả đũa của Iran là rất đáng kể.
Câu hỏi 5: Liệu xung đột Mỹ-Iran có leo thang thành chiến tranh toàn diện?
Một cuộc chiến tranh toàn diện không có lợi cho cả hai bên. Hoa Kỳ không muốn sa lầy vào một cuộc xung đột khác ở Trung Đông, và khả năng quân sự thông thường của Iran không đủ để đối đầu trực diện với quân đội Mỹ. Hiện tại, cả hai bên đang cố gắng thiết lập khả năng răn đe thông qua xung đột hạn chế trong khi tránh leo thang đáng kể. Tuy nhiên, khi cả hai bên tiếp tục leo thang các hành động quân sự và cáo buộc lẫn nhau, nguy cơ tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát đang ngày càng gia tăng. Những lời đe dọa của Trump về việc tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran và những lời đe dọa của Iran về việc đóng cửa eo biển Hormuz và trả đũa tương tự - vòng xoáy các mối đe dọa lẫn nhau này đang gây lo ngại. Cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao các diễn biến, và bất kỳ sự tính toán sai lầm hoặc phản ứng thái quá nào của bất kỳ bên nào cũng có thể đẩy cuộc xung đột này vào tình huống nguy hiểm hơn.
Câu hỏi 6: Điều này sẽ tác động như thế nào đến giá dầu quốc tế?
Giá dầu quốc tế đã tăng mạnh vào thứ Ba và thứ Tư, với tổng mức tăng hơn 8%, đạt mức cao nhất trong hơn hai tuần. Điều này phản ánh trực tiếp sự hoảng loạn mạnh mẽ của thị trường trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ eo biển Hormuz. Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã sụp đổ chỉ trong chưa đầy một tháng, với các cuộc không kích của Mỹ nhắm vào lãnh thổ Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đe dọa đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz – tuyến đường thủy vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu. Bất kỳ kỳ vọng nào về việc phong tỏa đều nhanh chóng đẩy phí bảo hiểm rủi ro lên cao. Các mối đe dọa của Trump về việc tấn công các trung tâm xuất khẩu dầu của Iran như đảo Kharg càng làm gia tăng lo ngại của thị trường rằng sự gián đoạn nguồn cung thực tế có thể chuyển từ "rủi ro" thành "hiện thực". Trong ngắn hạn, chừng nào xung đột quân sự còn tiếp diễn hoặc leo thang hơn nữa, giá dầu có nhiều khả năng tăng hơn là giảm; tuy nhiên, nếu xung đột được kiềm chế ở mức độ hạn chế và không làm tắc nghẽn đáng kể việc vận chuyển bằng tàu chở dầu, phí bảo hiểm địa chính trị có thể nhanh chóng giảm xuống. Diễn biến giá tiếp theo sẽ phụ thuộc rất nhiều vào các bước đi tiếp theo của Mỹ và Iran cũng như hiệu quả của sự can thiệp ngoại giao quốc tế.
Vào lúc 9 giờ 32 phút giờ Bắc Kinh, giá dầu thô của Mỹ hiện đang giao dịch ở mức 74,33 đô la Mỹ/thùng.
- Cảnh Báo Rủi Ro và Miễn Trừ Trách Nhiệm
- Thị trường có rủi ro, đầu tư cần thận trọng. Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân, cũng không xem xét một số mục tiêu đầu tư cụ thể, tình hình tài chính hoặc nhu cầu của người dùng. Việc đầu tư dựa trên nội dung này là trách nhiệm của người dùng.
