Hôm thứ Năm (28 tháng 5), đúng lúc thế giới tưởng rằng căng thẳng kéo dài nhiều tháng giữa Mỹ và Iran có thể đang giảm bớt, xung đột quân sự giữa hai bên đột ngột leo thang. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran xác nhận đã đáp trả một căn cứ không quân của Mỹ sau khi Mỹ tấn công một mục tiêu của Iran gần eo biển Hormuz. Một quan chức giấu tên của Washington tiết lộ rằng hành động quân sự của Mỹ nhằm mục đích kiềm chế mối đe dọa ngày càng tăng từ máy bay không người lái của Iran trong khu vực. Vòng không kích lẫn nhau này diễn ra chưa đầy hai tháng sau thỏa thuận ngừng bắn mong manh có hiệu lực vào đầu tháng Tư, càng làm lu mờ triển vọng hòa bình vốn đã ảm đạm. Trong khi đó, giá dầu quốc tế tăng mạnh sau khi tin tức được công bố, và thị trường tài chính toàn cầu rơi vào hỗn loạn.

Chi tiết về cuộc xung đột quân sự: cuộc đấu súng qua lại từ máy bay không người lái đến tên lửa.

(a) Hoa Kỳ đã bắn hạ bốn máy bay không người lái và phá hủy trạm điều khiển mặt đất trước khi chúng tấn công.

Theo các quan chức Mỹ, chiến dịch quân sự của Mỹ nhắm vào một trạm điều khiển mặt đất máy bay không người lái của Iran gần thành phố cảng Bandar Abbas, nằm dọc theo eo biển Hormuz. Quân đội Mỹ trước tiên đã bắn hạ bốn máy bay không người lái tấn công của Iran đang chuẩn bị phóng, sau đó tiến hành một cuộc tấn công chính xác vào trạm điều khiển. Quan chức này nhấn mạnh rằng trạm đang chuẩn bị phóng chiếc máy bay không người lái thứ năm vào thời điểm đó, và hành động của Mỹ hoàn toàn mang tính phòng thủ, nhằm mục đích "duy trì lệnh ngừng bắn hiện có", và chiến dịch này đã được cân nhắc kỹ lưỡng.

(ii) Iran trả đũa nhanh chóng: tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ để trả đũa

Hãng thông tấn Tasnim của Iran, dẫn lời tuyên bố từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng, đưa tin rằng ngay sau khi quân đội Mỹ phát động cuộc tấn công vào sáng sớm, Lực lượng Vệ binh Cách mạng đã xác định vị trí và tấn công căn cứ của Mỹ, nơi xuất phát cuộc tấn công. Lực lượng Vệ binh Cách mạng tuyên bố rõ ràng rằng cuộc tấn công là "phản ứng trực tiếp" đối với các hoạt động của Mỹ gần sân bay Bandar Abbas. Mặc dù báo cáo không nêu rõ vị trí chính xác của căn cứ Mỹ hoặc mức độ thiệt hại, nhưng cuộc phản công này cho thấy cuộc đối đầu quân sự giữa hai bên đã leo thang từ cuộc chiến bằng máy bay không người lái sang cuộc tấn công trực tiếp vào các cơ sở quân sự của nhau.

(iii) Các quốc gia khác trong khu vực cũng bị ảnh hưởng.

Điều đáng chú ý là Kuwait, nơi đặt một căn cứ quân sự lớn của Mỹ, đã tuyên bố đang đáp trả các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái, nhưng chưa nêu rõ nguồn gốc của các cuộc tấn công. Trong khi đó, Israel, hiện đang tham gia vào cuộc giao tranh ác liệt với lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở miền nam Lebanon, cũng đã báo cáo về hoạt động của máy bay thù địch ở khu vực phía bắc của mình. Điều này cho thấy cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã lan rộng, làm phức tạp thêm tình hình an ninh trên khắp Trung Đông.

III. Lập trường cứng rắn của Trump: Bác bỏ các báo cáo về thỏa thuận, đe dọa Oman.

(a) Phủ nhận rằng một thỏa thuận dàn xếp sắp đạt được

Chỉ vài giờ trước khi xung đột quân sự bùng nổ, Tổng thống Mỹ Trump đã công khai bác bỏ một báo cáo của đài truyền hình nhà nước Iran trong một cuộc họp nội các mở cửa cho giới truyền thông. Báo cáo này tuyên bố rằng một dự thảo thỏa thuận không chính thức đã đạt được giữa Mỹ và Iran, nội dung chính là khôi phục hoạt động vận tải thương mại ở eo biển Hormuz về mức trước chiến tranh trong vòng một tháng, với việc Iran và Oman cùng quản lý hoạt động vận tải ở eo biển này. Ông Trump nói rõ rằng ông "không hài lòng" với cái gọi là thỏa thuận này và nhấn mạnh rằng Mỹ hiện không thảo luận về bất kỳ việc nới lỏng trừng phạt nào đối với Iran.

(ii) "Đó là vùng biển quốc tế; không ai có thể kiểm soát nó."

Tại cuộc họp, Trump tuyên bố với giọng điệu quyết đoán đặc trưng của mình rằng eo biển Hormuz không nên bị kiểm soát bởi bất kỳ quốc gia nào. Ông thẳng thừng nói: "Đó là vùng biển quốc tế, và Oman phải tuân thủ luật lệ như các quốc gia khác, nếu không chúng ta sẽ cho nổ tung họ. Họ hiểu điều đó, nên không sao cả." Tuyên bố này được một số người hiểu là một lời đe dọa ngầm đối với Oman - bất chấp hàng thập kỷ hợp tác quân sự và kinh tế giữa Mỹ và Oman. Cả Nhà Trắng lẫn Đại sứ quán Oman tại Mỹ đều không phản hồi ngay lập tức, và phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc cũng giữ im lặng.

IV. Phản ứng của thị trường: Giá dầu phục hồi ngay lập tức, trong khi thị trường chứng khoán chịu áp lực giảm điểm.

Sau các báo cáo về các cuộc không kích lẫn nhau, thị trường dầu mỏ quốc tế đã phản ứng nhanh chóng. Giá dầu thô tương lai của Mỹ đã tăng hơn 4% trong phiên giao dịch châu Á hôm thứ Năm so với giá đóng cửa hôm thứ Tư, sau khi giảm mạnh 5,5% vào ngày hôm trước (thứ Tư). Đồng thời, thị trường chứng khoán toàn cầu nhìn chung giảm, trong khi đồng đô la Mỹ mạnh lên do tâm lý ngại rủi ro gia tăng. Các nhà phân tích thị trường chỉ ra rằng eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới, và bất kỳ xung đột quân sự nào trong khu vực sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kỳ vọng về nguồn cung năng lượng, do đó gây ra những biến động mạnh về giá dầu. Sự leo thang của xung đột này chắc chắn đã làm trầm trọng thêm tình trạng mong manh của thị trường năng lượng toàn cầu.

Tóm tắt sự kiện: Thỏa thuận ngừng bắn đang trên bờ vực sụp đổ, và hy vọng về hòa bình lại một lần nữa tan biến.

Nhìn lại diễn biến của vụ việc này, rõ ràng là thỏa thuận ngừng bắn mà Mỹ và Iran duy trì từ đầu tháng Tư đã đứng trước nguy cơ sụp đổ. Việc ông Trump công khai phủ nhận cái gọi là "Thỏa thuận Hormuz" và các cuộc không kích lẫn nhau sau đó không chỉ trực tiếp làm suy yếu khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình thông qua các biện pháp ngoại giao, mà còn đẩy các quốc gia khác trong khu vực (như Kuwait, Israel và Oman) vào tình trạng căng thẳng rộng hơn.

Các nhà phân tích tin rằng cả hai bên hiện đang tỏ ra miễn cưỡng thỏa hiệp, và các phương thức tấn công chi phí thấp, có tính răn đe cao như máy bay không người lái và tên lửa có thể sẽ tiếp tục được sử dụng trong một thời gian nữa. Liệu cộng đồng quốc tế có thể can thiệp kịp thời để làm trung gian hòa giải và ngăn chặn xung đột leo thang thành một cuộc chiến tranh toàn diện hay không sẽ là tâm điểm chú ý trong những ngày tới.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Có thực sự tồn tại một thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran không? Nội dung của thỏa thuận đó là gì?

Đúng vậy. Theo các báo cáo trước đó, Hoa Kỳ và Iran đã đạt được một thỏa thuận ngừng bắn không chính thức mong manh vào đầu tháng 4 năm nay. Cốt lõi của thỏa thuận là việc ngừng các cuộc tấn công trực tiếp vào các cơ sở và lực lượng quân sự của nhau để giảm căng thẳng quân sự xung quanh eo biển Hormuz và tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán rộng hơn trong tương lai. Tuy nhiên, thỏa thuận này không được công bố chính thức bằng văn bản, cũng không được các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc xác nhận, do đó tính ràng buộc của nó rất hạn chế. Sự bùng phát của cuộc xung đột này cho thấy rằng thỏa thuận ngừng bắn này thiếu sự giám sát hiệu quả và nền tảng tin tưởng trong việc thực hiện thực tế, và bất kỳ hành động phủ đầu nào của bất kỳ bên nào cũng có thể dẫn đến sự sụp đổ nhanh chóng của thỏa thuận.

Câu hỏi 2: Tại sao Trump lại công khai phủ nhận các báo cáo về "Hiệp định Hormuz"? Ông ấy lo ngại điều gì?

Các báo cáo mà Trump phủ nhận bao gồm tuyên bố rằng Mỹ và Iran đã soạn thảo một đề xuất không chính thức về việc chuyển giao quyền kiểm soát vận tải biển qua eo biển Hormuz cho cả Iran và Oman. Trump phủ nhận điều này vì một số lý do. Thứ nhất, ông muốn tránh tạo ấn tượng sai lầm rằng Mỹ đang nhượng bộ Iran, đặc biệt là khi ông luôn ủng hộ chính sách gây áp lực tối đa lên Iran. Thứ hai, ông lo ngại rằng việc thừa nhận sự tồn tại của bản dự thảo như vậy có thể bị các đối thủ chính trị trong nước hiểu là sự yếu đuối đối với Iran trong năm bầu cử, do đó làm tổn hại hình ảnh chính trị của ông. Hơn nữa, việc Trump nhấn mạnh rằng "không quốc gia nào có thể kiểm soát eo biển Hormuz" thực chất là một lời cảnh báo đối với cả Iran và Oman - Mỹ sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào loại trừ ảnh hưởng của Mỹ đối với việc quản lý eo biển, cũng như sẽ không dung thứ cho sự thiên vị của Oman đối với Iran trong vấn đề này.

Câu hỏi 3: Oman đóng vai trò gì trong cuộc xung đột này? Tại sao ông Trump lại công khai đe dọa Oman?

Oman từ lâu đã đóng vai trò là "người truyền tin" và trung gian hòa giải quan trọng giữa Mỹ và Iran. Nhờ vị trí địa lý gần eo biển Hormuz và mối quan hệ ngoại giao tương đối thực dụng với Iran, Oman đã nhiều lần cung cấp địa điểm và kênh liên lạc cho các cuộc đàm phán bí mật giữa hai bên trong những năm gần đây. Việc "Iran và Oman cùng quản lý eo biển" được đề cập trong các bản tin truyền hình nhà nước Iran có thể là một đề xuất sơ bộ được truyền đạt thông qua các kênh của Oman. Lời đe dọa công khai của Trump đối với Oman xuất phát từ sự nghi ngờ của ông rằng Oman có thể đã đứng về phía lợi ích của Iran trong quá trình hòa giải - ví dụ, đề xuất loại trừ Mỹ khỏi các vấn đề quản lý vận tải biển. Điều này thực chất là một lời cảnh báo nghiêm khắc đối với Oman, nhắc nhở nước này không được vượt qua lằn ranh đỏ do Mỹ vạch ra.

Câu hỏi 4: Logic nào đứng sau sự sụt giảm mạnh và sau đó là sự tăng vọt của giá dầu sau khi tin tức được công bố?

Hôm thứ Tư, một ngày trước khi xung đột nổ ra, giá dầu thô tương lai của Mỹ đã giảm mạnh 5,5%, chủ yếu do kỳ vọng của thị trường rằng một thỏa thuận giảm leo thang giữa Mỹ và Iran sắp đạt được, làm giảm rủi ro quân sự ở eo biển Hormuz. Kỳ vọng này đã khiến các quỹ đầu cơ ồ ạt bán tháo các vị thế mua dài hạn dầu thô, gây ra sự sụt giảm giá ngắn hạn. Tuy nhiên, khi có tin tức cho rằng ông Trump đã công khai phủ nhận bất kỳ thỏa thuận nào và cả hai bên đã tiến hành các cuộc không kích chống lại nhau, tâm lý thị trường ngay lập tức đảo ngược - các nhà đầu tư nhận ra rằng hòa bình chưa được thiết lập và xung đột đang leo thang. Vì khoảng 20 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày (chiếm khoảng 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu), bất kỳ xung đột quân sự nào cũng có thể dẫn đến gián đoạn nguồn cung. Do đó, việc mua vào hoảng loạn nhanh chóng đẩy giá dầu tăng trở lại, tăng hơn 3%.

Câu hỏi 5: Cuộc xung đột này sẽ gây ra phản ứng dây chuyền như thế nào đối với các quốc gia khác ở Trung Đông?

Thứ nhất, các quốc gia vùng Vịnh như Kuwait và UAE sẽ phải đối mặt với các mối đe dọa an ninh trực tiếp. Những quốc gia này không chỉ là nơi đặt các căn cứ quân sự của Mỹ mà còn giáp biển với Iran, khiến họ dễ bị cuốn vào vòng xoáy trả đũa giữa Mỹ và Iran. Kuwait đã báo cáo về các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái, và đây rất có thể chỉ là sự khởi đầu. Thứ hai, giao tranh ác liệt đang diễn ra giữa Israel và Hezbollah, một lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn, ở miền nam Lebanon. Sự leo thang của xung đột Mỹ-Iran có thể khiến Iran tăng cường viện trợ quân sự cho Hezbollah, dẫn đến việc xung đột tiếp tục lan rộng trên biên giới Israel-Lebanon. Cuối cùng, các quốc gia "trung gian" như Oman sẽ đối mặt với một tình thế khó xử—tiếp tục đóng vai trò trung gian có thể khiến Mỹ không hài lòng, trong khi hoàn toàn đứng về phía Mỹ có thể làm tổn hại quan hệ với Iran. Nhìn chung, cuộc xung đột này có khả năng làm xáo trộn sự cân bằng địa chính trị vốn đã rất bất ổn ở Trung Đông, gây ra bất ổn trên diện rộng.

Vào lúc 15:15 giờ Bắc Kinh, giá dầu thô của Mỹ hiện đang giao dịch ở mức 91,05 USD/thùng.