Eo biển Hormuz vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới. Sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đổ vỡ, tuyến đường thủy chiến lược này một lần nữa trở thành tâm điểm của xung đột. Oman, thường được gọi là "Thụy Sĩ của Trung Đông", đã giữ lập trường trung lập giữa Washington và Tehran nhờ bản sắc tôn giáo độc đáo và chính sách ngoại giao trung lập lâu dài. Tuy nhiên, những lời đe dọa trừng phạt và tấn công quân sự gần đây của chính quyền Trump đã buộc Muscat phải chọn phe trong vấn đề quản lý eo biển. Cuộc chơi này không chỉ xoay quanh tự do hàng hải mà còn thử thách sự khôn ngoan và giới hạn của Oman trong việc tồn tại trong tình hình bấp bênh này.

Một bài kiểm tra không thể tránh khỏi

Eo biển Hormuz đang đẩy Oman vào một cơn bão ngoại giao chưa từng có. Là quốc gia vùng Vịnh duy nhất duy trì quan hệ mật thiết với cả Washington và Tehran, Oman thường được gọi là "Thụy Sĩ của Trung Đông". Tuy nhiên, với sự sụp đổ của thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran vào đầu tháng 7 năm 2026, lập trường trung lập này đang trở thành một thử thách đối với sự tồn tại của quốc gia này.

Dân số Oman ước tính khoảng 5,67 triệu người vào giữa năm 2026, trong đó thủ đô Muscat có khoảng 1,7 triệu người. Quốc gia chủ yếu theo đạo Ibadan này – một nhánh Hồi giáo riêng biệt không phải Sunni cũng không phải Shia – từ lâu đã đóng vai trò là cầu nối giữa Iran (chủ yếu là người Shia) và các quốc gia Sunni như Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, nhờ vào bản sắc tôn giáo độc đáo của mình.

Vinh quang và khó khăn của người hòa giải

Oman là một trong những quốc gia có kinh nghiệm nhất trong việc hòa giải xung đột ở Trung Đông. Các cuộc đàm phán ban đầu cho thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 đã được hoàn tất dưới sự bảo trợ của Oman – mặc dù Tổng thống Trump đã rút khỏi thỏa thuận sau ba năm nhiệm kỳ đầu tiên của mình. Vài tuần trước khi vòng xung đột này bùng nổ, Oman một lần nữa đóng vai trò trung gian quan trọng trong việc nối lại đối thoại giữa Mỹ và Iran.

Năm 2023, Oman đã làm trung gian cho một cuộc hòa giải lịch sử giữa Iran và Ả Rập Xê Út. Năm ngoái, nước này cũng đã giúp đàm phán một thỏa thuận ngừng bắn giữa phiến quân Houthi ở Yemen và Hoa Kỳ. Khi cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran leo thang, Oman, cùng với năm thành viên khác của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (Bahrain, Kuwait, Qatar, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất), đã kêu gọi chấm dứt các hành động thù địch.

Tuy nhiên, Oman đã đi xa hơn. Nước này công khai chỉ trích quyết định phát động chiến tranh của Trump, gọi đó là "bất hợp pháp" và mô tả sự trả đũa của Iran là "không thể tránh khỏi, dù vô cùng đáng tiếc và hoàn toàn không thể chấp nhận được". Theo tờ Wall Street Journal, Oman đã nhanh chóng thiết lập các kênh liên lạc bí mật với Tehran ngay từ giai đoạn đầu của cuộc xung đột để giúp các quốc gia vùng Vịnh mở lại các hành lang hàng không.

Áp lực sắt đá của Mỹ

Vị trí địa lý đặc biệt của Oman—không giống như các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh khác, Hoa Kỳ không có sự hiện diện quân sự hay căn cứ thường trực nào ở Oman—đã không giúp nước này tránh khỏi xung đột. Các cảng Duqm và Salalah của Oman đã bị tấn công bằng tên lửa, và ít nhất một tàu gần bờ biển của nước này đã bị tấn công.

Nhưng thử thách thực sự đến từ Washington. Khi cuộc xung đột tiếp diễn, Hoa Kỳ ngày càng diễn giải thái độ của Oman đối với Tehran là "không thân thiện" và đang gây áp lực lên Muscat để nước này chọn phe và cắt đứt quan hệ ngoại giao với Iran.

Theo các quan chức Ả Rập, các quan chức Oman đã thảo luận về khả năng cùng quản lý eo biển Hormuz với Iran, bao gồm cả việc chia sẻ doanh thu phí cầu đường. Cuộc thảo luận này đã vượt qua lằn ranh đỏ đối với Hoa Kỳ. Cuối tháng 5, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessant cảnh báo rằng nếu Oman giúp Iran thiết lập hệ thống thu phí cầu đường ở eo biển Hormuz, Hoa Kỳ sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt "mạnh mẽ". Ngày 27 tháng 5, Tổng thống Trump thậm chí còn đi xa hơn, tuyên bố: "Oman hoặc làm những gì mọi người khác làm, hoặc chúng ta phải ném bom tiêu diệt họ."

Theo tờ Wall Street Journal, dẫn lời các quan chức Mỹ, chính quyền Trump một lần nữa đe dọa trừng phạt và thậm chí ném bom Oman, viện dẫn một đánh giá tình báo mới cho rằng Muscat đang lên kế hoạch cùng Iran áp đặt phí đối với các tàu thuyền đi qua. Oman đã nhiều lần phủ nhận bất kỳ ý định nào như vậy.

Vận tải qua eo biển: Từ phục hồi đến gần như đình trệ

Tình trạng giao thông hàng hải tại eo biển Hormuz phản ánh trực tiếp những biến động mạnh mẽ của tình hình. Theo báo cáo của Wenward Maritime Analysis ngày 9 tháng 7, ngày 7 ghi nhận 51 lượt tàu đi qua eo biển, trong đó 35 tàu rời Vịnh Ba Tư; con số này giảm xuống còn 35 vào ngày 8, chỉ có 2 trong số 18 tàu rời đi theo tuyến đường phía nam; và từ đêm ngày 8 đến sáng sớm ngày 9, chỉ ghi nhận 5 lượt tàu đi qua, với chỉ một tàu rời đi. Tuyến đường phía nam về cơ bản đã bị bỏ hoang, và giao thông hàng hải thương mại đã bị đình trệ hoàn toàn lần đầu tiên kể từ khi được nối lại một phần vào giữa tháng 6. Hiện tại, mức độ rủi ro tại eo biển và vùng biển xung quanh là "nghiêm trọng".

Trước chiến tranh, hơn 100 tàu thuyền đi qua eo biển mỗi ngày; con số này đã phục hồi lên 78 vào ngày 24 tháng 6, khoảng 57% so với trước chiến tranh; tuy nhiên, chỉ có 14 tàu chở hàng đi qua vào ngày 8 tháng 7. Ít nhất 80 quả thủy lôi chưa được rà phá vẫn còn nằm trong eo biển.

Sự thay đổi bắt buộc: Điều chỉnh vị thế của Oman

Những lời đe dọa từ Hoa Kỳ, cùng với áp lực từ các đồng minh vùng Vịnh, cuối cùng đã buộc Muscat phải đứng về phía Hoa Kỳ và các quốc gia vùng Vịnh. Vào tháng 6, Oman chính thức đề xuất với Hoa Kỳ rằng các công ty vận tải biển tự nguyện đóng góp vào việc duy trì chi phí hàng hải an toàn tại eo biển Malacca, dựa trên các thỏa thuận hiện có. Ngày 25 tháng 6, Ngoại trưởng Oman Badr tuyên bố rõ ràng tại cuộc họp các ngoại trưởng GCC rằng các thỏa thuận trong tương lai đối với eo biển này "sẽ không bao gồm việc áp đặt bất kỳ khoản phí thông hành nào".

Vào cuối tháng 6, trong chuyến thăm Paris, Tổng thống Sudan Haitham đã nhất trí với Tổng thống Pháp Macron về việc tiến hành các hoạt động rà phá bom mìn chung ở eo biển Hormuz - một đề xuất không được Tehran hoan nghênh.

Tuy nhiên, mối quan hệ lâu dài giữa Oman và Iran vẫn mang lại cho nước này khả năng hòa giải độc đáo. Mối quan hệ này bắt nguồn từ đầu những năm 1970 khi Shah của Iran gửi quân đến giúp Sultan của Oman dập tắt cuộc nổi dậy ở vùng Dhofar. Ngày nay, Iran, cùng với Trung Quốc và Ấn Độ, là những nhà đầu tư lớn vào dự án phát triển công nghiệp tại cảng Duqm ở Oman.

Tóm tắt của biên tập viên

Tình thế khó xử của Oman trong cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz phản ánh tình thế tiến thoái lưỡng nan về cấu trúc mà các quốc gia nhỏ và vừa phải đối mặt trong cuộc chơi quyền lực giữa các cường quốc. Tận dụng bản sắc tôn giáo độc đáo và uy tín ngoại giao tích lũy lâu năm, Muscat đã duy trì thành công sự cân bằng giữa Mỹ và Iran trong nhiều năm – nhưng sự mong manh của sự cân bằng này đã lộ rõ vào mùa hè năm 2026. Khi Mỹ đe dọa ném bom và Iran sử dụng mối đe dọa phong tỏa eo biển làm đòn bẩy, Oman hầu như không có lựa chọn thực sự nào. Quyết định cuối cùng của nước này là từ bỏ đề xuất thu phí và thay vào đó hợp tác với Mỹ và Pháp trong việc rà phá bom mìn, vừa là phản ứng trước áp lực của thực tế vừa là tính toán hợp lý về lợi ích sống còn của chính mình. Điều đáng chú ý là ngay cả trong bối cảnh đó, Ngoại trưởng Oman đã nói chuyện với Ngoại trưởng Iran vào ngày 9 tháng 7, nhấn mạnh rằng vấn đề nên được giải quyết thông qua các biện pháp chính trị và ngoại giao – cho thấy Muscat chưa hoàn toàn từ bỏ vai trò trung gian hòa giải của mình. Trong tương lai, bất kể quỹ đạo của quan hệ Mỹ-Iran ra sao, thách thức tồn tại giữa các cường quốc của Oman sẽ vẫn tiếp tục. Cuộc khủng hoảng này không chỉ thử thách sự khôn ngoan ngoại giao của Oman mà còn cung cấp cho cộng đồng quốc tế một trường hợp nghiên cứu điển hình về cách các quốc gia nhỏ và vừa bảo vệ lợi ích của mình trong cuộc cạnh tranh giành quyền bá chủ.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Tại sao Oman được gọi là "Thụy Sĩ của Trung Đông"?

A: Oman từ lâu đã theo đuổi chính sách đối ngoại trung lập và là quốc gia duy nhất trong khu vực Vịnh duy trì quan hệ mật thiết với cả Iran và Hoa Kỳ. Không giống như các thành viên khác của Hội đồng Hợp tác Vịnh, Hoa Kỳ không có quân đội đóng quân hay căn cứ thường trực nào ở Oman. Phần lớn dân số Oman theo đạo Hồi Ibad – nhánh lớn thứ ba của đạo Hồi, độc lập với các giáo phái Sunni và Shia. Bản sắc tôn giáo độc đáo này cho phép Oman giành được sự tin tưởng của các quốc gia như Iran và Ả Rập Xê Út. Oman đã tổ chức các cuộc đàm phán bí mật giữa Hoa Kỳ và Iran, đặt nền móng cho thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 và tạo điều kiện thuận lợi cho sự hòa giải lịch sử giữa Iran và Ả Rập Xê Út năm 2023.

Hỏi: Tại sao Hoa Kỳ lại đe dọa "ném bom" đồng minh Oman của mình?

A: Tranh chấp cốt lõi nằm ở việc quản lý eo biển Hormuz. Theo các báo cáo truyền thông, Oman và Iran đã thảo luận về khả năng cùng quản lý eo biển và thu phí dịch vụ. Hoa Kỳ khẳng định rằng eo biển, với tư cách là vùng biển quốc tế, phải được tự do và không bị hạn chế đối với hoạt động hàng hải, và phản đối bất kỳ hình thức thu phí bắt buộc nào. Chính quyền Trump coi các cuộc đàm phán của Oman với Iran là một thách thức đối với lợi ích của Hoa Kỳ, và do đó đã đe dọa trừng phạt và hành động quân sự để buộc Oman phải chọn phe. Oman đã nhiều lần phủ nhận bất kỳ ý định nào về việc thu phí qua lại.

Hỏi: Tình trạng giao thông hàng hải hiện tại tại eo biển Hormuz như thế nào?

A: Tính đến đầu tháng 7 năm 2026, lưu lượng giao thông qua eo biển đã giảm mạnh. Ngày 7 tháng 7 ghi nhận 51 lượt tàu qua lại, giảm xuống còn 35 lượt vào ngày 8, và chỉ còn 5 lượt từ đêm ngày 8 đến rạng sáng ngày 9. Kênh phía nam về cơ bản bị bỏ hoang, và hoạt động vận tải hàng hải đã bị đình chỉ hoàn toàn lần đầu tiên kể từ khi được nối lại một phần vào giữa tháng 6. Trước chiến tranh, hơn 100 tàu thuyền đi qua eo biển mỗi ngày, nhưng hiện tại mức độ rủi ro là "nghiêm trọng". Khoảng 80 quả thủy lôi chưa được rà phá vẫn còn nằm trong eo biển.

Hỏi: Cuối cùng Oman đã có lập trường như thế nào về vấn đề eo biển?

A: Dưới áp lực từ Hoa Kỳ và các đồng minh vùng Vịnh, Oman cuối cùng đã từ bỏ đề xuất thu phí. Ngày 25 tháng 6, Ngoại trưởng Oman đã tuyên bố rõ ràng tại cuộc họp Ngoại trưởng các nước GCC rằng các thỏa thuận trong tương lai đối với eo biển "sẽ không bao gồm việc thu bất kỳ khoản phí đi lại nào". Oman đề xuất với Hoa Kỳ rằng, theo mô hình eo biển Malacca, các công ty vận tải biển nên tự nguyện đóng góp kinh phí để duy trì an toàn hàng hải. Cuối tháng 6, Quốc vương Oman và Tổng thống Pháp Macron đã nhất trí tiến hành các hoạt động rà phá thủy lôi chung tại eo biển. Mặc dù vậy, Oman vẫn có cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Iran vào ngày 9 tháng 7, nhấn mạnh rằng vấn đề này nên được giải quyết thông qua các kênh ngoại giao.

Hỏi: Cuộc khủng hoảng này đã tác động như thế nào đến thị trường năng lượng toàn cầu?

A: Eo biển Hormuz vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Sự gián đoạn trong hoạt động hàng hải ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung và giá cả năng lượng. Trước xung đột, eo biển này có sản lượng trung bình hàng ngày khoảng 17 triệu thùng dầu thô. Với việc thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đổ vỡ và giá dầu quốc tế tăng mạnh, thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với sự bất ổn nghiêm trọng. Mặc dù các quốc gia như Ả Rập Xê Út trước đây từng vận chuyển dầu thô qua eo biển này, nhưng sự sụt giảm mạnh về lưu lượng vận chuyển đã tác động đáng kể đến chuỗi cung ứng. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết tính đến ngày 26 tháng 6, 115 tàu và khoảng 2.450 thuyền viên đã được sơ tán, ảnh hưởng đến khoảng 20.000 thuyền viên, công nhân cảng và nhân viên ngoài khơi. Goldman Sachs chỉ ra rằng sản lượng dầu thô vùng Vịnh Ba Tư trong tháng 6 vẫn thấp hơn khoảng 10,5 triệu thùng mỗi ngày so với mức trước chiến tranh, và sự gián đoạn vận chuyển qua eo biển đang làm chậm quá trình phục hồi nguồn cung. Một số tổ chức dự đoán rằng nếu xung đột tiếp tục leo thang, giá dầu có thể quay trở lại mức khoảng 100 đô la.

Vào lúc 15:07 giờ Bắc Kinh, giá dầu thô Brent đang giao dịch ở mức 76,07 đô la Mỹ/thùng.